Accessibility links

җомга, 2 декабрь 2016, Казан вакыты 23:07

Qazanda milli universitet bulırmı?


Soñğı könnärneñ iñ xikmätle xäle milli universitet belän bäyle. Yañalıqlar ikäw. Berençese, Allağa şöker, küptän kötelgän milli universitet tözelep betä. Qamal teatrı qarşında, Bolaq buyında Qazannıñ güzäl ber poçmağında yarım tügäräk formadağı mähabät binanı bizäw eşläre bara. Yaña universitet qapqası aldında şulay uq matur uñaylı, härqaydan kürenep tora torğan mäydançıqqa Salix Säydäşev häykäle quyılaçaq. Busı bit inde tatar zıyalılarınıñ iñ tatlısı tormışqa aşa digän süz.

Soñğı ğasırda Qazanda niçä tatar ädibenä häykäl quyıldı disägez? Tuqay, Cälil, Urmançı, şunıñ belän wässäläm. Xätta Qol Ğali, Märcani, Nasıyri, Qamal, Taqtaş, Tinçurin kebeklärgä dä çın häykäl quyılğanı yuq. Ä Säydäş tatar xalqınıñ iñ ğaziz zatlarınnan. Nihayät boz quzğaldı. Märxüm yazuçı Ğarif Axunov mädäniät fondın citäklägän çaqta Säydäş häykälenä aqça cıya başlap şiğer dä yazğan ide. “Häykäl kueyk Säydäşkä Tuqay belän yänäşä” digän yullar Ğarif Axunov küñelennän urğılıp çıqtı bit, ğomumän şäp yañalıq bu.

Qazannıñ meñ yıllığı aldınnan yaña universitet açılıp, anıñ qarşında Säydäş basıp toru çın milli inqilab bit, tuğannar. Bäxet bit bu! Qayan citkergännär aqçasın, niçek Татэнерго berläşmäse yaña universitetqa üzeneñ elekke binasın birgän häm üz xisabına remontlap ta tapşıra.

İnde ikençe yañalıqqa küçik. Monsı küñelsezräk, imeşter milli universitet bulmıy, çönki äle äytkän bina birelä torğan universitetnıñ iseme mondıy: tatar däwlät gumanitar pedağoq universitet. Ul Rusiäneñ mäğärif häm fän ministrlığı qararı belän öç uqu yortın quşudan kilep çığa. Berse Qazan pedagogiä universitetı, ikençese tatar gumanitar institutı häm tatar amerika töbäk institutı bergä cıyıla. Töp nigez bulıp, älbättä, 120 yıllıq tarixlı pedagogiä universitetı xezmät itäçäk. Ämma ul elekkeçä eşläwen däwam itärme, ällä üzgärerme monısın açıq itep äytmilär.

Süz arasında ğına äytülärgä qarağanda xäzer pedagogiä uqu yortların tämamlawçılar sanı mäktäplärdä kiräk bulğan uqıtuçılar sanınnan 6 tapqır kübräk ikän, yäğni uqıtuçılar kiräk bulmasana barıber uqıtıp yatabız ikän. Şunnan ğına töşenep bula, bu yaña ğına tözegän universitet mögäyen uqıtuçılar ğına äzerlämäs, monda berär xikmät bar. Nider şomartalar monda, kemne, niçek häm qaysı yaqqa taba adaştırıp cibärälär ikän?

Milli cämäğätçelekneñ wäkilläre panikağa birelde, dimäk milli universitet turında xıyallar cilgä oça. Fändäs Safiullin xätta yaña universitetnı açunı “Meñ yıllıq yalğanı” digän mäqälä bastırıp çığardı. Ber xaqlıq bar elekke qararlardan. Çınnan da milli, natsional'nıy universitet açabız dip wäğdä itkän, ä açılğanınıñ iseme gumanitar häm pedagogik dip atala. Ä başqa yaqlardan xäzergä bernindi xäwef- xätär kürenmi, çönki universitet isemen dä yähüd, fransuz, çuaş dip tügel, ä tatar dip yazılğan. Tatar üseşe öçen, tatarça digän süz bit inde.

Ä närsä soñ ul tatar milli universitetı dip soradım min üzemneñ aqıllı duslarımnan.

Beräwlär äytä, tatarnıñ qaymağın iñ dahi keşelären maxsus şartlarda uqıtu öçen, ikençeläre tatar balaların böten dönyadan cıyıp uqıtuğa ömetlänä. Döresen äytkändä, haman da şul milli universitetnıñ nindi buluın açıqlap quymağanbız, üzebez dä belmibez. Ä bit bina ayaqqa basqan! Universitet professorlarınıñ eş xaqı, studentlarnıñ stipendiäse, laboratoriäläre, probirkaları öçen aqça birelgän.

Ä nindi universitet buluı turında haman bäxäsläşäbez, ällä millät zamananı uzıp kitkän, ällä zamana millätne artta qaldırğan.

Şunısı da bilgele, xäzer bit yuğarı mäktäpne açır öçen litsenziäne federal' üzäk birä, ä şunsız yuğarı uqu yortlarınıñ diplomnarı tanılmıy. Tanıtasıñ kilsä, Mäskäwdän litsenziä alasıñ.

Yuğarı mäktäp asraw öçen finans çığımnarnı da federal'üzäktän alu bik döres, çönki Rusiädä tatarlar küp bit. Belgeçlär dä ber Tatarstan öçen genä tügel. Tüläsen äydä Mäskäw böten Rusiä tatarlarına kiräkle universitetqa aqçanı. Şundıy fiker dä kilä, ällä min äytäm bu Şäymiev ştatların, litsenziäsen Mäskäwdän alıp, universitetnıñ eçke ruxın, programmaların tatar milläte faydasını eşlätmäkçe mikän? Şulay bulsa, yarar ide dä bit. Ämma monısın da açıq itep añlatuçı yuq. Ällä inde añlata belmilärme.

Äydägez äle küräzäçelek itep qarıyq. Ägär bu faraz döreskä çıqsa, yäğni Mäskäw belän kileşep, millätkä kiräkle universitet açsalar, monı Azatlıq radiosı ällä qayçan äytte diärsez, ä inde barıp çıqmasa bergäläşep, üzebezne dä , millätkä qul seltägännärne sügärbez. Ä bolay bıyıl Bolaq buyında milli universitetı açıla dilär. Nindi millätneke bulır kürerbez. Rimzil Wäli.

XS
SM
MD
LG