Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 09:05

Amerikağa açulanıp Rusiä Qıtay belän xärbi künegülär ütkärä


Şuşı ayda Rusiä Qıtay belän bergä Yıraq Könçığışta urtaq xärbi künegülär ütkäräçäk. Cir öste, xärbi diñgez, xärbi hawa, yök taşu köçläre cälep iteläçäk şul künegülärdä ike yaqtan da 10 meñnän artıq ğäskäri qatnaşaçaq. Moña şulay zurdan qubıp äzerlänü Rusiä belän Qıtay arasındağı strategik yaqınlıqnıñ tağın da nığu yağına taba baruın kürsätä.

Mäskäwdä dä, Pekindä dä şuşı xärbi künegülär öçençe ber ilgä qarşı yünälderelmägän dip beldersälär dä, moña qädär Rusiäneñ Qıtay belän mönäsäbätläre tarixında bötenläy kürelmägän şuşı xärbi künegülärneñ Mäskäw häm Washington aralarınıñ şaqtıy salqınayuı çorına turı kilüenä iğtibar itmi mömkin tügel. Rusiäneñ Vladivostok şähäre häm Qıtaynıñ Şandoñ wilayätendä şuşı künegülär 18-25-nçe augustta uzaçaq. Pekindäge saqlanu ministrlığı belderüenä qarağanda, maqsat itep ike il qorallı köçläreneñ bergäläşep "xalıqara terrorğa häm separatizmğa" qarşılıq kürsätü säläten arttıru quyıla. Rusiä yağınnan bu maqsatqa tağın "ayırım töbäklärdäge krizislarnı xäl itü" yulların sınap qaraw digäne dä östälä. Ämma Mäskäwdäge xärbi analitik Pavel Felgenhauer fikerençä, bu xärbi künegülärneñ maqsatları alay uq zur ähämiatkä iä tügel:

Audio, Pavel Felgenhauer

"Rusiä häm Qıtay xärbi berektäşlär tügel. Berkem dä bügenge köndä, Mäskäwdä bulsın, Pekindä bulsın, bez kiläçäktä nindider ber öçençe tarafqa qarşı bergäläşep suğışaçaqbız dip äytä almıy. Bu şunı añlata ki, Rusiäneñ Kümäk İminlek kileşüe oyışması qısalarında Ärmänstan häm Belarus belän, yäisä NATO illäreneñ üzara ütkärgän xärbi künegülärennän ayırmalı bularaq, Rusiä-Qıtay künegüläre ğämäli yaqtan bernindi dä xärbi ähämiatle maqsat quya almıy" di Pavel Felgenhauer. Mäskäwdäge şuşı belgeç fikerençä, Qıtay belän şundıy künegülär ütkärep Rusiä berençe çiratta säyäsi maqsat quya - bu üzenä kürä, Mäskäwneñ Washington Rusiä tiräsendäge illärdä xalıq kütäreleşlären yaqlıy, xätta alarnı qotırta digän qurqularına bäyle, di Felgenhauer:

Audio, Pavel Felgenhauer

"Rusiä öçen maqsat nigezdä säyäsi - künegülär Quşma Ştatlarğa, Rusiäneñ zur xärbi uyınnar oyıştırırlıq başqa berektäşläre buluın da kürsätü. Gruziä häm Ukrainada şundıy tirän üzgäreşlär bulğannan soñ Rusiädä şaqtıy ğına keşe Amerikağa monı citkerergä kiräk digän fikerdä tora", di Pavel Felgenhauer. Sovetlar Berlege tarqalğanğa qädär Mäskäw belän Pekin arasında distä yıllar däwamında doşmanlıq yäşäp kilde, ämma şunnan soñ alar ikese Amerikanıñ dönya eşlärendäge östenlegen beterü maqsatında strategik xezmättäşlek urnaştırırğa tırışıp kilde. Rusiä bügenge köndä Qıtayğa qoral satuçı töp il bulıp tora, 2000-nçe yıldan birle ul anı Pekingä 2 milliard dollarlıq külämdä satqan. Qıtay Rusiädän tağın da zamançaraq qoral alırğa telär ide, ämma Mäskäw älegä moña qarşı çığıp kilä. Häm Felgenhauer fikerençä, urtaq künegülär yardämendä Qıtay xärbiläre Rusiä yağı belän tağın da yaxşıraq mönäsäbätlär urnaştırıp, şul maqsatına ireşergä teli. Künegülärdä Qıtaynı bik tä qızıqsındırğan Tu-22M3 häm Tu-95C oçqıçları qatnaşa häm ikençe ber xärbi belgeç, Aleksandr Goltz süzlärenä qarağanda, bu yuqqa tügel:

Audio, Aleksandr Golts

"Qıtay dönya buylap Rusiä qoralların aluçı iñ ere möştäri bulıp tora. Läkin Rusiäneñ xäzer xärbi oçqıçlar häm korablar satu mömkinlekläre sayıdı, şuña da Yıraq Könçığıştağı xärbi künegülärdä strategik oçqıçlar qatnaşuı yuqqa tügel", di Goltz. Pekin üzenä näq menä şul oçqıçlarnı alırğa teläwen inde beldergän ide.

Kärim Kamal
XS
SM
MD
LG