Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 19:32

Britaniä ekstremizmğa qarşı yaña çaralar kertä


Comğa könne Britan premier-ministrı Tony Blair terrorğa qarşı yaña çaralar turında iğlan itte. Köç qullanuğa çaqırğan, näfrät taraqtan çit il watandaşları Britaniädän quılaçaq. Uzğan ay Londonda bulğan şartlawlardan soñ küreläçäk bu çaralar, Yevropada ekstremizmğa qarşı köräşneñ soñğı misalı bulıp tora.

Britaniäneñ, iminlekkä qurqınıç tudırğan keşelärne ildän quu wäkäläte bolay da bar ide. Comğa könne ütkän matbuğat oçraşuında premier-ministr Tony Blair, uzğan ay Londonda bulğan höcümnär säbäple, bu çaralar tağı da qırıslatıla dip belderde. Berkemneñ dä şige qalmasın, "uyınnıñ qağidäse üzgärä" dide ul:

"İldän quu qararın eçke eşlär ministrı qanun nigezendä qabul itä. Näfrät çäçü, köç qullanuğa çaqıru, yä isä bu köç qullanunı aqlaw –quıluğa säbäp bula ala."

Blair süzlärençä, räsmilär ekstremistik ruxta bulğan internet säxifäläre, kitap kibetläre, oyışmalarnıñ isemlegen töziäçäk. Menä şularğa qatışı bulu quıluğa säbäp bula ala. Terrorçı eşçänlekkä qatışı bulğan sıyınu ezläwçelär Britaniä cirenä bastırılmayaçaq. Blair şulay uq, Hizb-ut-Tahrir oyışmasınıñ tıyılaçağın xäbär itte. Üzäk Aziädä xäräkät itkän, ämmä terror alımnarın qullanuın kire qaqqan bu oyışmanıñ Londonda ofisı bar.

Blair şulay uq ekstremizmnı aqlağan çit il imamnarın çitlätü yulların ezläyäçägen belderde:

"Ekstremizm taratu öçen qullanılğan ğibädät qılu urınnarın yabu, quılası imamnarnıñ isemlegen tözü öçen, bez Möselman ruxaniları, şulisäptän Britan bulmağannarı belän kiñäş totaçqabız."

Bu yaña qağidälär çit il watandaşlarına ğına qaramıy. Äytik, Britan watandaşlığın alğannar da, ekstremizmğa qatışı buluı açıqlansa, watandaşlıqtan qolaq qağaçaq. Monıñ öçen maxsus qanunnar qabul iteläçäk, dide Blair.

Bu çaralar Yevropanıñ başqa illärendä dä köç qullanuğa çaqırğan ruxanilarına qarşı köräşneñ ber öleşe buldı.

Fransiä eçke eşlär ministrı Nikola Sarkozy da köç qulanuğa çaqırğan msöelman ruxaniların ildän quarğa wäğdä itkän ide. Ğibädät urınında yañğırasa da, bez andıy öndäwlärga küz yoma almıybız dide ul. London şartlawlarınnan soñ Fransiä politsiäse andıy öndäwçelärne inde tuplıy başlağan digän xäbärlär bar.

Ämmä belgeçlär fikerençä, mondıy säyäsätne Yevropa Berlegeneñ bar ilendä dä ütkärep bulmayaçaq. Londondağı Strategik tikşerenülär institutında iminlek belgeçe Christopher Langton süzlärençä, moña qarşı küp sanlı qanuni häm mädäni säbäplär bar:

"Süz ireklegen tanığan demokratik cämğiättä, berençedän, "radikal" töşençäsen bilgeläw, ikençedän, äytelgän süzneñ köç qullanuğa qotırtu ikänen açıqlaw bik awır bulaçaq."

Monnan tış Langton Keşe xoquqları konvensiäsen iskärtte. Bu dokumentqa kürä, keşelärne ezärlekläw yanağan illärgä quu tıyılğan. Monı belä torıp eşlägän illärgä sanksiälär yanıy.

Ul arada uzğan atnada Yevropa Komissiäse äğza illärne ekstremizmğa qarşı ozın-möddätle çaralar kürergä çaqırdı. Komissiä äzerlägän xisapta süz radio, televidenie, häm bigräk tä internet aşa ekstremistik öndäwlärne tıyu yulları turında bara. Xisapta şulay uq çit il möselman ruxanilarına Yevropa qimnmätlären añlatu, bu qimmätlärgä ixtiram uyatu maqsatı belän imamnarnı ağartu eşlären başqaru täqdim itelä

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG