Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 17:19

Quşma Ştatlar İrannı Ğiraqqa qoral cibärüdä ğäyepli


Amerikan räsmiläre İranğa beldergän däğwalar bu ilneñ atom programması belän genä çiklänmi.. Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld, koalitsiä köçlärendä İrannıñ çik aşa Ğiraqqa qoral häm bombalar cibärüe turında tögäl mäglümätlär bar, digän belderü yasadı. İran xökümäteneñ moña qatışı barmı-yuqmı, Rumsfeld açıqlamadı. Ämmä anıñ belderüe İran belän Ğiraqnıñ yaña xökümäte arasında tığızraq bäyläneşlär qorıla başlağan çaqqa turı kilde.

İrannan çik aşa Ğiraqqa qorallar cibärelä, bu qorallar Ğiraqtağı totrıqsızlıqnı arttıra, digän belderülär Washingtonnan torğan sayın nığraq yañğırıy. Sişämbedä Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld:

"Ğiraqta İrannan cibärelgän qorallar tabıldı, bu şik uyatmıy."

İran xökümäteneñ moña qatışı barmı-yuqmı Rumsfeld açıqlamadı, läkin bu eşçänlekne buldırmaw – xökümätneñ waziafsı dip östäde ul:

"Bu ike il arasında çik zur, mondıy qoralnı çik aşa ütkärü İran faydasına tügel."

Uzğan atna New York Times gäzite, küzläw räsmilärenä tayanıp, Ğiraqnıñ tönyağında zur külämdä İrannan kilgän bombalar tabılu turında xäbär itte. Moña qädär ğisyançılar nigezdä quldan üzgärtelgän şartlatqıç qullanğan bulsa, bu xärbi maşinalarnı cimererdäy kumulativ bombalar sänäğät cimeşe, dielä.

Londondağı xärbi tikşerenülär institutı belgeçe Jonathan Lindley süzlärençä, qoral cibärüne kem oyıştırğanı tögäl mäglüm tügel, ämmä Quşma Ştatlar monıñ artında İrannıñ inqilap gvardiäse kebek berär oyışma tora dip uylıy:

"İranda küp-yäple idarä sisteması bar, törle illärdäge şiği törkemnärgä yärdäm itü belän nigezdä İnqilap gvardiäse şöğellänä. Qoral cibärü artında da şular tora ala."

İran qorallı köçläreneñ tarmağı bulğan İnqilap gvardiäsen Quşma Ştatlar elek tä Livan şiğilärneñ Hezbolla törkemenä yärdäm itüdä ğäyepläp kilde. New York Times yazuınça Ğiraqta tabılğan kumulativ bombalar Hezbolla izrailgä qarşı qullanğan bombalarğa oxşağan.

Läkin bombalarnıñ Ğiraqnıñ tönyağında tabıluı – alarnıñ Ğiraq xökümätenä qarşı suğışqan sönni ğisyançılarğa cibärelgänenä işarä itä. Ğiraqnıñ bu yaña şiği xökümäte belän İran xökümäte soñğı waqıtta bäyläneşlären nığıta. Üzenä kürä qarşılıq. Läkin Jonathan Lindley süzlärençä, bu yaña tabılğan bombalar sönni ğisyanıçlar başqarğan intihar höcümnär öçen turı kilmi, alar ğädättä şartlatqıç tutırılğan maşinalar qullana.

Ä menä Ğiraqnıñ könyağında tabılğan keçkenäräk saqlanma andağı, Saddam çorında uq Tähran belän elemrädä bulğan şiği törkemnärgä yärdäm bulırğa tieş, di belgeç.

Jonathan Lindley fikerençä, İrannıñ Ğiraqtağı maqsatı – Washington belän ğawğa quptarmıy ğına amerikan ğäskärläreneñ kitüen tizlätü häm berük waqıtta Ğiraqnıñ yaña şiği xökümäte belän bäyläneşne nığıtu.

80nçe yıllarda 8 yıl suğış alıp barğan bu ike ilneñ xökümätläre arasında soñğı waqıtta, bigräk tä çığışı belän şiği bulğan İbrahim Äl-Cäğfäri Ğiraq premier-ministrı bulğannan soñ, yaqınayu küzätelä.

Taraflar şiğilär öçen izge bulğan Nacaf qalası yanında hawa alanı häm dä Basra belän Abadan arasında neft ütkärgeçe tözergä cıyına. Şul uq waqıtta Farsı qultığı suğışı waqıtında İranğa cibärelgän 153 oçqıçnı qaytaru mäsäläsendä dä söyläşülär bara.

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG