Accessibility links

сишәмбе, 6 декабрь 2016, Казан вакыты 23:00

GKÇP Tatarstanda milli häm demokratik köçlärne berläşterde


Sovetlar Berlege tarqaluğa häm xakimiätkä Boris Yel’tsinnı kitergän 19 awgust putçına inde 14 yıl ütep kitsä dä, ul äle haman da xalıq xäterendä. VSİOM dip atalğan ictimaği fikerne öyränü üzäge mäğlümätlärenä qarağanda, soñğı 3 yıl eçendä GKÇPğa qarşı buluçılarnıñ sanı 21dän 27 protsentqa artqan. Ä menä soraşuda qatnaşqannarnıñ 40 protsentı älege waqiğalarda haman da añlap betmägän. Şunısı qızıq, VSİOM tikşerenülärenä qarağanda, GKÇP waqiğaları bügenge köndä bulsa, soraşuda qatnaşuçılarnıñ yaqınça biştän ber öleşe Yanaev citäkçelegendäge şul komitetnı yaqlap çığar ide. Barı tik 13 protsent respondent qına Boris Yel’tsin yağın alaçaqların beldergän.

Tatarstanda mondıy tikşerenülär ütkärelmäde. Şuña da xalıq fikeren belep bulmıy. Ä menä putçnı äybät xäterläwçe, ul waqıtlardağı waqiğalarda qaynawçı tatarstanlılar yuq tügel. Şularnıñ berse – Zvezda Povolj’ya gäciteneñ baş möxärrire, ä ul waqıtta Qazan şähär Şurasınıñ deputatı Räşit Äxmätov. Ul 1991 yılnıñ 19 avgustında başlanğan waqiğalarnı menä niçek iskä ala.

İrtän mina iptäşem şaltırattı häm min Aqqoş küle baletın kürdem, ildä xakimiät alışındı, dip xäbär itte. Älbättä, nindider şok xälendä idem, niçekter real’ bulmağan närsälär kebek toyıldı miña. üzgärtep qoruğa qarşı buluçılar, menä nihayät kommunistlar yañadan xakimiätkä qayttı, demokratiägez bette, xäzer demokratlarnı törmä, lagerlar’ğa cibäräçäklär, dip bik şatlandı. 19 könne bez Prezident sarayına yanına bardıq, anda Mintimer Şäymiev yuq ide. Anıñ qarawı, anda bik ğorur qiäfät belän Revo İdiätullin kürende. Ul kommunistlar firkäse ölkä komitetınıñ berençe sekretare ide. Şuña da, GKÇP xakimiätkä kilgäç, Şäymiev urınına utıraçağına ışanğan ide ul. Läkin inde kiçkä ük qarşılıq xäräkäte başlandı, bez yaña xakimiätkä qarşı 10 meñnän artıq uram qäğäze yasap tarattıq. İkençe könne inde şok, qurqu bette, bar xalıq Mäskäwdäge Aq yortqa höcüm bulırmı dip kötä başladı

Räşit Äxmätov äytüençä, 19 avgustta ber törkem deputatlar Qazannıñ tankistlarnı äzerläwçe xärbi mäktäpkä dä barğan. Anıñ citäkçese Mäskäwdän maxsus qarar bulsa, GKÇPnı yaqlap tanklarnı şähär uramına çığaraçağın beldersä dä, başqa xärbilär xalıqqa qarşı barmayaçağı xaqında äytkän. Ğomumän, xalıqnıñ 90-95 protsentı GKÇPğa qarşı ide ul çaqta, dip sanıy Räşit Äxmätov. Ul waqıtta milli häm demokratik köçlär berläşep, bergä köräştek. Bez Fäwziä Bäyrämova belän bergä idek ul könnärdä.

19-21 avgust waqiğaları Tatarstan yazmışına nindi tä’sir yasadı soñ, uñaymı, tiskäreme buldı alarnıñ yoğıntısı… Bu sorawğa Räşit äfände menä niçek cawap birde.

Minemçä, älbättä uñay tä’sir buldı. Çönki SSSR tarqaldı, bu respublikağa yaña etärgeç buldı. Respublika SSSR qısalarında soyuzdaş respublika bulıp qalırğa tieş ide. Bu Tatarstannı nindider üzläreneñ säyäsi uyınnarında qullanu ğına ide. Läkin GKÇP waqiğalarınnan soñ berençe märtäbä qurqu xise yuğaldı. Minemçä, Şäymiev tä näq menä şul waqıtnı çinovniklarğa tügel, ä xalıqqa tayanırğa kiräklege turında uylanğandır. Respublikanıñ 90nçı yıllardağı ciñüläre dä şuşı GKÇPnıñ ciñelüe belän bäyle. Ğomumän, älege waqiğalar bulmasa, yañadan xakimiättä avtoritar rejim qaytıp, Gorbaçevnı urınınnan alıp, Rusiädä xäzer bulğan kebek xakimiät urnaşır ide

Bu 1991 yıldağı 19-21 avgust könnärendä bulğan waqiğalar xaqında Räşit Äxmätov fikerläre ide.

Gölnaz İlgizär

XS
SM
MD
LG