Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 16:37

Keşe xoquqları: tıyuğa qaramastan zamança qollıq däwam itä


BMO mädäniät oyışması UNESCO 23.augustnı qol säwdäse häm anı beterüne xäterläw öçen xalıqara kön dip iğlan itkän. 1791nçe yılnıñ 23.augustında bügenge Haitidä qollar başkütäre. Bu qollarnıñ ezärlekläwçe xucalarnı cinüe dip qabul itelä. Bügen böten dönya illärendä qollıqqa qarşı qanunnar bulsa da BMO bu ğämäl äle dä üz köçendä dip belderä.Modern dönyada qollar açıq legal bazarlarda tügel ä idänastında.Bügen bez modern qollar – ğailäläreneñ äcätlären tüläw öçen eşlätelgän millionnarça bala turında söylämäkçebez

Pakistan- Lahoredä yäşäwçe 12 yäşlek Nadeem 4 yäşendän başlap könenä 14säğät qaranğı bülmädä keläm tuqığanlıqtan anıñ küzläre inde bozılğan,qulları söyällänep betkän .Menä närsä söyli Nadeem

Nadeem(audio)

miñ 12 yäşendä ,4 yäştän birle eşlim.Min başta 12 dollar çaması burıçnı tüläw öçen eşlätelä başladım. Minem ğailämä aqça tülänmäsä dä äcät 300 dolarğa kütärelgän.Xuca minem yasağan här xata öçen äcätebezne 50dollar arttıra

nadeem Pakistannıñ kläm industriäsendä eşlärgä mäcbür itelgän mäñlärçä balanın berse genä. Başqa illärdä bulğan kebek Pakistanda da balanı eşlätü tıyılğan. Xoquq yaqlaw aktivistları rişwätçelekkä birelgän politsiä bu ğämälgä küz yoma dip äytä. Amerikalı kino töşerüçe Robin Romano dönya buylap 5 yıl material cıyıp ''Urlanğan balalıq'''' isemle dokumental film töşerde. Romanoğa isemen äytmi genä ängämä birgän ber kelem ostaxanäse xucası balalarnıñ qaçıp kitmäwe öçen alarnı 3-4 säğätkä bäyläp quyuların , häm tıñlamağannnarnı çılbırğa bäyläp qıynauların da äytkän. Romano yarlı ğailälärneñ burıçları, balalarnı yäşren räweştä qol itep alu satu bulıp tora digän qaraşta .Urlanğan Balalıq isemle dokumental filmdä dönyada 14yäşten keçeräk 240millionnan artıq bala eşlätelä dip äytelä.

Romano(audio)

Äfganstan häm Pakistandağı modern qollıqnıñ ber forması qol kebek eşlätü .Ber närsäse dä bulmağan keşelär yäşäp qalu öçen balaların qullana. Şulay itep bala azağı bulmağan qollıqqa eläkkän bula.Burıç ber qayçan da betmi. Aradaşçı häm qol xucaları balanı üzlärennän ıçqıdırmas öçen törle yullar taba.

İowa ştatınnan demokrat senator Tom Harkin balalarnı eşqulı itep qullanmas öçen AQŞ qanunın äzerläwçelärneñ berse. Ul balalarnı ütä eşlätü modern qollıqnıñ ber töre di.

Harkin(audio)

Balanı eşlätü qollıqnıñ sonğı forması. Närsä ul qol. Qol, ber xoquqı da bulmağan, tawış birä almağan, üz malın, üz tormışın kontrol itä almağan keşe. Näk bala eşçälär kebek.Minemçä Dänya cämäğätçelege moñı qabul itelmäselek ğämäl dip äytä- Bu qollıqqa bik oşıy.Qollıqnı açıqça alıp barğan il älbättä dönya cämäğätçelegennän quılaçaq .Bez moñı bala köçen qullanuçılarğa qarata da qullanırğa tieşbez.

BMOnıñ Balalar Oyışması UNİCEFF bala eşen töp mäsälä xälenä kitergän. UNİCEFF süzçese Marc Vegara ,BMO räsmiläre qollıq süzen qullanmas öçen saqlıq kürsätä. Ämma balanı alınğan äcät öçen mäcbürlap eşlätü qollıqnıñ ber forması dip qabul itelä.Çönki bala eksplotatsiä , yawızlanu xättä cinese ezärlekläw qorbanı bula dip äytte.

Vergara(audio)

Qol süze bik nıq tamğalau belän bäylengän.Şunlıqtan bez bu süzne bik saqlıq belän genä qullanabız.Ämma mäcbüri eş,xezmät başqa mäsälä. Bez millionnnarça balanıñ bik qıyın,qotoçqıç şartlarda eşlätelüen beläbez.Sonğı çiktä bez alarnıñ qayberlären qollar dip atıybız.

Bügenge köndä qollıq yalğız balalarnı azaplap eşlätü belän genä çiklänmiy. Legal bulmağan räweştä başqa illärgä kiterelgän keşelär dä köç qullanu yanauları yäki başqa säbäplär belän mäcbüri eşlätelä. Qayber aktivistlar qız balalarnı kievgä çığarğa mäcbür itü dä qollıqnıñ ber forması , çönki yäş qız yış qına üz telägenä qarşı aqça öçen ğailäse tarafınnan satıla dip äytä. Şulay da BMO köçläp kievgä birüne zararlı traditsion ğämällär sıynıfına kertep, bu yış qına keşe xoquqlarınıñ bozıluına kiterä dip belderä färidä xämit
XS
SM
MD
LG