Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 07:10

Ğıraq konstitutsiä proyektın parlamentta tawışqa quyu kiçekterelde


Ğıraq citäkçeläre ilneñ konstitutsiä proyektın raslauğa qomaçaulauçı maddäläre turında kileşü öçen üzlärenä öç kön vaqıt birdelär. İñ qıyın mäsälä Federalism. Bu mäsälädä kompormiss tabu qıyın.

Ğıraq citäkçeläre hiç bulmağanda xökümät krizisın buldırmıy qala aldılar. Alar Düşämbedä konstitutsiä proyektın parlamentqa täqdim itmägän bulsalar ide , Milli Mäcles xökümätne taratunı häm Üktäber ayında parlament saylauların ütkärüne tikşerä başlarğa tieş bulıp çığar ide. Şunnan soñ konstitutsiä proyektın äzerläv eşen baştan başlarğa kiräk bulır ide. Bu inde AQŞ häm Ğıraq räsmiläreneñ, qarşılıq kürsätüne zäğiflätü öçen yıl azağına qädäre konsitutsion xökümät buldıru planın ğämälgä quyıp bulmayaçağın añlatır ide. Düşämbedä konstitutsiä proyektın täqdim itü belän bu qurqınıç çitlätelsä dä, konstitusiäneñ tögäl tekstı tulısınça äzer tügel. Şul säbäple Milli Mäcles proyektnı raslıysı urınğa partiä citäkçelärenä bäxäsle mäsälälär tuında kileşü öçen 72 säğät vaqıt birde. Prezident Calal Talabinıñ süzçese Kamran- Al-Karadaxi radiobızğa iñ kisken bäxäs qayber Şiğıy partiälärneñ Şiğıy aftonomiäle regionın buldıru taläbe tora dip belderde.

Audio

"Sönni Ğäräplär provinsiälärgä qayber aftonomiä birgän köçle üzäk xökümät taraftarı. Alar älbättä Kördlärneñ federalizmı mäsäläseneñ ayırım tema buluın añlıylar. Töp prblemma Könyaqnıñ federalizmı. Kördlär moña qarşı tügel, läkin, başqa qayber törkemnär bu ilne tarqatuğa kiteräçäk dip belderälär. Bu inde Körd problemmasına qarağanda küberäk Şiğıy –Sönni probleması."

Sönni politik citäkçelär, konstitutsiä proyektın äzerlävçe Şiğıylär häm kördlär küpçelekne täşkil itkän komitet Sönnilärneñ täqdimnärenä qolaq salmadılar dip belderälär. Sönni Ğıraq İslam Partiäse süzçese Baha Aldin Abdul Qadir xäbärçebezgä bolay dide

Audio

"Minemçä alar kiçä Sönnilärneñ häm Sönni partiälärneñ qaraşın çağıldırmağan konstitusiä proyektı täqdim ittelär."

Sönni citäkçelär konstitusiä proyekt küpçelekneñ genä tügel, ä konstitusiäne äzerlävçe barlıq komitet ağzalarınıñ rizalığın çağıldırırğa tieş digän fikerdälär. Alar konstitusiä üzläreneñ rizalığınnan tış raslanğan xäldä. sönnilär uramnarğa ağılaçaq dip kisätälär. 72 säğät eçendä komporomissqa ireşep bulırmı soñ? Küzätçelärneñ fikerençä, ike kürsätkeç bar. Berençedän Şiğıylär aftonomiä urnına regionnarğa häm cirle idarälärgä küberäk xakimiätneñ birelüe belän kileşerlär mikän? Sönilär, Şiğıy häm Körd aftonomiälären buldıru neftedän kilgän baylıqnıñ alar qulında buluın añlatır häm bu nefte yatmaları bulmağan Sönni töbäklärne ekonomik yaqtan qıyın xäldä qaldırır ide dip borçılalar. İkençe kürsätkeç bu- Şiğıylär üzara tarqalğan. Ğıraq İslam Revolutsiäse öçen Yuğarı Şura aftonomiä ideasın alğa sörde. Başqa ber şiğıy oyışması premierneñ İslamik al-Dava monı kire qağa. Şulay uq ütä şiğıy ruxanisı Muqtada al-Sadr häm taraftarları böten Ğıraqta İslam sistemasın buldıruğa qomaçaulayaçaq dip aftonomiägä qarşı çığa. Töp sorau bu- Şiğıy küpçelege sönnilär kire qaqqan xäldä dä, konstitutsiä proyektın parlamenttan ütkärü öçen üzläreneñ üstenlegennän faydalanu yulına basarmı? Ällä alar Üktäber ayında konstitutsiä proyektı buyınça bulaçaq referendumda sönni töbäklärneñ anı kire qaqmauları öçen taşlama yulına basarlar mikän? Bu soraularğa Çomğa könne qädäre cavap birergä turı kiläçäk.

Färit İdelle, Praga.
XS
SM
MD
LG