Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 05:20

Qıtay Qazaxstanda eşläwçe iñ ere neft şirkäten satıp alırğa cıyına


Düşämbedä Qıtaynıñ iñ ere neft citeşterü şirkäte, PetroChina, Qazaxstannıñ PetroQazaxstan şirkäten satıp alu öçen 4.18 milliard dollar aqça täqdim itte. Alış bireş barıp çıqsa, ul Qıtaynıñ berençe tapqır çit ilneñ energiä şirkäten satıp aluı bulaçaq. Belgeçlär fikerençä, bu Qıtayğa yaña, ışanıçlı energiä çığanağı biräçäk häm dä anıñ Üzäk Aziädä yoğıntısın arttıraçaq.

Üzäk Qazaxstandağı neft yatmaları öçen Qıtay belän Hindstan köräşte. Qıtay ciñep çıqtı sıman. Axır kileşü äle imzalanmağan, Hindstan yaña täqdim belän çıqımaqçı, tik şulay da, PetroQazaxstan şirkäte Qıtayğa eläger kebek. Kanadada urnaşqan bu kompaniä Qazaxstanda neft eşkärtüçe iñ ere şirkät bulıp tora. Şotlanidäneñ Edinburg şähärendä neft häm gaz ölkäsendä kiñäşlär birüçe Wood Mackenzie isemendäge şirkät belgeçe Mark McCafferty süzlärençä, bu Qıtay öçen bik möxim qazanış:

"Bu Qıtay öçen bik möxim qazanış, çönki ul aña üzäk Qazaxstanda şaqtıy zur külämdä citeşterü häm yatmalar birä. Könçığış Qazaxstannan Qıtayğa neft ütkärgeçe suzğanda, anda neft qayan kiler digän borçular bar ide. Xäzer bu mäsälä xäl itelä."

Berniçä yıl elek Qazaxstannan Qıtaynıñ Sincan Uyğır avtonomiäsenä taba neft ütkärgeçe suzu turında 9 million dollarlıq kileşü tözelgän ide. PertoQazaxstan şirkäteneñ neft yatmaları näq şuşı ütkärgeç buylap urnaşqan. Torbanıñ ikençe başında, Uyğır töbägendä, Qıtaynıñ yaña ğına tözelgän neft eşkärtü qorılmaları.

Alış-bireş barıp çıqsa, bu ber yaqtan Qıtaynıñ qotırıp üskän iqtisadına yaña neft çığanaqları birä, ikençe yaqtan, Üzäk Aziädä Pekinnıñ säyäsi yoğıntısın arttıra.

PetroQazaxstan yatmalarınıñ küläme küp digändä 340 million barel dip isäplänä. Küp kenä belgeçlär monıñ öçen 4.18 milliard dollar artıq küp aqça dip sanıy. Londondağı Jane''s oyışmasında Yevrazia belgeçe Alex Vatanka süzlärençä, bu adımı belän Qıtay bu töbäktä eş itmäkçe bulğan başqa köndäşlärgä sabaq birergä teli:

"Mondıy zur aqça täqdim itüe räsmi Pekinnıñ bu mäsälägä niçek citdi qarawın kürsätä. Qıtay belän yarışırğa uylağan Könbatış kompaniäläre öçen bu sabaq bulıp tora. Qıtaylılar qarar qılsa, bigräk tä säyäsi qarar, bäyäne kükkä kütärä ala."

90nçı yıllar başınnan birle Üzäk Aziä, şul isäptän Qazaxstan, Quşma Ştatlarnıñ iğtibar üzägendä tordı. Qazaxstannıñ könbatışında häm Kaspi diñgezendä amerikanıñ Chevron häm Exon kompaniäläre eşli. Mark McCafferty süzlärençä, Pekinnıñ soñğı adımı küpmeder däräcädä Quşma Ştatlarnıñ da östenlegen kimetä:

"Qazaxstan zur strategik ähämiätkä iä. Soñğı yıllarda Qıtay Farsı qultığı aşa tankerlar belän kilgän neftkä bäyle ide. Bu yullarnı Quşma Ştatlar kontrol itä. Qazaxstan yatmaların alu häm Qıtayğa turı yul suzu mondıy bäylelektän qotqara ala."

Alex Vatanka süzlärençä, bu alış bireş Astana öçen dä möxim:

"Prezident Nazarbaevqa törle basımnar bulırğa mömkin. Bu oçraqta Qıtay belän Amerikanıñ Qazaxstan tufrağında yarışıp yatuları, anıñ rejimı öçen faydağa bula ala, di Alex Vatanka. "

Üzäk Aziädä tağın ber teräk noqtası buldıru Pekinğa tabiğıy yatmalarğa bay bu töbäkneñ xökümätläre belän eş itüdä östämä mömkinlekär aça. PetroQazaxstan şirkäten Qıtayğa satu mäsäläsendä axır qarar Üktäber ayında yasalır dip kötelä.

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG