Accessibility links

сишәмбе, 6 декабрь 2016, Казан вакыты 03:44

Ulyan ölkäsendä uqıtuçılarnıñ avgust kiñäşmäläre tämamlandı


Rayonnar kiñäşmäläreneñ qayberlärendä urıs bulmağan tellär yazmışına bağışlanğan ayırım söyläşülär dä oyıştırıldı. Ölkä üzägeneñ İdelaryäğı rayonında, mäsälän, Etnokul'tura mäktäbe statusı alğan 75-mäktäptäge kiñäşmädä mondıy yaña statuslı uqu yortı eşçänlegen başlap cibärü turında fiker alıştılar. Metodist Zifa Sabitova äytüençä, biredä 25 çuaş, tatar, mordva balalarınnan ber sıynıf tuplanaçaq. Bu sıynıfta uqu-uqıtu urıs telendä baraçaq, ä ana telenä birelgän däreslär ayırım-ayırım oyıştırılaçaq.

Moña qädär eşläp kilgän ayırım sıynıflarğa “normativnoyı finansirovanie” digän yaña taläp älegä qağılmıy kebek: andıy sıynıflar eşlären däwam itsen öçen, alarda 8 uquçı bulu da citä. Monısı uqıtuçılarnıñ belemen kamilläşterü institutı oyıştırğan kiñäşmädä mäğlüm buldı.

Başta çuaş, mordva, tatar tele uqıtuçılarınıñ ğomum utırışı buldı. Ölkä Mäğärif işaräseneñ baş belgeçe Fedos'ya Ulendeeva çığışında yañalıqlar da yañğıradı. Berençedän, xäzer Mäğärif idäräse Departament dip atalaçaq. Monısı yarıy inde, çönki eş isemdä tügel - cisemdä. Ä menä başqa yañalıqlarnı ğadi aqıl belän añlaw qıyın. Baqsañ, “millät” töşençäsenä bötenläy “tabu” çäpälgän ikän: “natsional'naya şkola” digän ğibärä qullanıla almıy. Milli mäktäplär “şkola s izuçeniem nerusskogo rodnogo yazıka” dip atalırğa tieş. Tatar, çuaş, mordva tele digän töşençälär dä räsmi dokumentlarda bulmas, küräseñ.

Federal' programmada qaralğan uqu säğätläre qağılğısız. Ana tele öçen barı tik töbäk öleşenä birelgän säğätlärne genä qullanu mömkin. “Regional' komponent” digänennän.

Fedos'ya Ulendeevanıñ çığışında tağın ber ğibrätle närsä yañğıradı: “Normatiwnoyı finansirovanie”, digäne, nigäder, rus bulmağan xalıqlar mäktäplärenä genä qağıla. Rayonın häm awılın atamıyça ğına, Fedos'ya Timofeevna ber ğäcäyep misal da kiterde. 30 bala uqığan awıl mäktäben yabıp, kürşe urıs awılındağı 6 balası ğına bulğan mäktäpkä küçerergä qarar qılınğan. Rayon mäğärif idäräse başlığı bu qararın 2 säbäp belän nigezli. Berse añlaşıla: urıs awılında mäktäp yaña, zur häm yaxşı cihazlanğan. Ä ikençe säbäp anda “kul'tura obşçeniä” digäne küpkä yuğarıraq buluda ikän. Tik menä bu terminnıñ närsä añlatqanı qarañğı qaldı. Çönki Fedos'ya Ulendeeva artaban üzeşçän sänğät temasına küçte. Häm şunıñ arqasında qarşı kilmäwen belderde. Anı da añlap bula: çuaş xalqı wäkile genä bit ul da. Anıñ da artaban eşlise kiläder inde.

Ğomum utırışta 3 cirle avtonomiä räisläre citäkçelege dä ana telen saqlap qalu buyınça tırışlıqları belän tanıştırdılar. Mordva avtonomiäse räise urınbasarınıñ süzläre zalda canlanu da uyattı. “Tatar häm çuaş aktivistları sıynıflarnı häm mäktäplärne yabu oçraqları öçen borçılalar. Bez, şöker, qayğırmıybız da, qurıqmıybız da, çönki bezneñ yabar närsä yuq ta”, dide ul, biçara.

Töşke aştan soñ, tatar tele uqıtuçıları ayırım cıyıldılar. Metodist Naciä Nurmöxämmäteva yaña metodik qullanmalar belän tanıştırdı. Pedagogiä universitetınıñ tatar bülekçäse uqıtuçısı Çulpan Firğalieva balalarnı ana tele buyınça olimpiadağa äzerläw alımnarı häm bülekçägä iñ yaxşı uquçılarnı yunältü kiräklege turında süz tottı. Dimitrovgrad şähäre 22-mäktäbeneñ ana tele uqıtuçısı däreslärdä cirle qäläm tibrätüçelärneñ äsärlären qullanu täcribäse belän urtaqlaştı. Läkin anıñ yaña ğına täpiläp kitkän mäktäp xälläre belän tanıştıruı kübräk qızıqsınu uyattı. 130 bala belän eşli başlağan mäktäptä xäzer 200дән artıq uquçı. Anıñ ber süze ayıruça ğibrätleder: “Elek ğomum mäktäplärdä fakul'tativ däreslärgä kilsennär öçen balalar artınnan üzemä yörergä turı kilä ide, monda küçkäç, üzemne öcmaxtagıday xis itäm”, dide ul. Häm älege mäktäptä xökem sörgän üzara möğämälägä dä quanıp betä almawın äytte. Uqıtuçılar barısı da, diärlek, millättäşlärebez. Urıs tele uqıtuçısınnan başqaları. Anısı da bik tä uñay xolıqlı yaxşı keşe, dide Güzäl Sämiğullina.

Tänäfestä awıllardan kilgän uqıtuçılardan mäktäpläreneñ kiläçäk yazmışı belän qızıqsınu mömkinlege tabıldı. Poselenie üzäge isemenä layıq bulğan Çınlı rayonı Käşä, Nikolaev rayonı Zur Çirkle awılları mäktäplärenä bernindi dä xäweflänerlek säbäp yuq, didelär Roza İl'yasova häm Näsıyxa Yähüdina. Ä menä Çardaqlı rayonı Ürän (Yenğanay) mäktäbe uqıtuçısı Älfiä Alimova fikerençä, aldağısın Alla belä. Şulay da älegä mäktäpne tarqatu turında süz işetelmi, härxäldä alda torğan uqu yılında üzgäreşlär bulmas. İske Tögälbuğa mäktäbe uqıtuçısı Xäsänä Xäsäneva äytüençä, bıyıl 10-sıynıf bulmayaçaq, çönki 9ны tämamlağan uquçılar maxsus urta uqu yortlarına taraldılar. Kiläse yılda da bulmas, küräseñ. Çönki mäktäp binası bik tä iske. Ölkä başlığı Sergey Morozov balalar baqçası binasın mäktäpkä yaraqlaştıru turında kürsätmä birgän. Eş mart ayında başlanır, dip kötelä. Ä ul bina nibarı 9 sıynıf qına sıydıra ala.

Eşlär bolay barsa, ällä ni borçılır närsä yuq ta sıman. Läkin... Şul uq Yaña Mallıqlı rayonınıñ Öçqayın, Zirekle quaq, Äbderi awıllarınnan, Çardaqlı rayonınıñ Abdulla, Papav, Qolmayır, Urazgilde awıllarınnan uqıtuçılar kilmägän ide. Metodist Naciä xanım monı rayonnar citäkçelege qararı belän añlattı. Yuğisä, ul barısın da çaqırğan. Ä rayonnardan iñ köçle awıllar wäkilläreneñ genä kilüe başqa awıllar mäktäpläreneñ kiläçägenä şik tä uyata.

“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember

XS
SM
MD
LG