Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 09:13

“Miras” jurnalı - Fazıl Fasiev: Tatar yazma şiğriätenä nigez saluçı Qol Ğalineñ “Qissai Yosıf” poeması


Augustnıñ soñğı atnasında bez sezgä, xörmätle radio tıñlawçılar, “Miras” jurnalınıñ 8 sanı turında söylärbez. Anıñ bu sanı maxsus san bulıp çıqqan. Jurnal Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlap çığarılğan. Jurnalnıñ bu sanında tarixi poemalar, milli şiğriät, fänni mäqälälär, häm dä törki xalıqlar dönyasınnan fänni-mäğlümati mäqälälär birelgän.

“Baş redaktor süze” astında mäqälä avtorı: “Tatarstan respublikası başqalası Qazan şähäreneñ 1000 yıl tuluğa bağışlanğan bäyräme Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ räsmi äğzaları bulğan möstäkıyl' däwlätlär qatnaşında uza. Häm dä bäyrämne ütkärü buyınça oyıştırılğan maxsus komissiä citäkçeläreneñ konstruktiv eşçänlege näticäsendä, Qazan şähäre Yevropa masştabındağı sivilizatsiäle qalağa äwerelde” dip başlıy süzen.

Jurnal üzeneñ Säyäsi miras säxifäsendä Qol Şärif mäçeten tantanalı açqan mizgellärdä Mintimer Şäymievneñ çığışın bastırğan.(sitata) “Qol Şärif mäçete - ul respublikabız märkäzeneñ töp mäçete genä tügel. Ul – Qazannıñ häm Tatarstannıñ yaña simvolı, böten tatar dönyasın üzenä cälep itüçe ruxi üzäk. Ul – bezneñ ütkänne kiläçägebezgä totaştıruçı ruxiät küpere”- di ul. Sitata tämam.

Ä tarixi miras säxifäsendä “Däwlätçelek öçen köräşkändä” digän yazmasınıñ däwamında BTK BK berençe räise İndus Tahirov “Tatar xalqınıñ milli däwlätçelegen torğızu nigä tormışqa aşmawınıñ qayber säbäpläre turında häm dä İdel Ural ştatı, tatar –başqort respublikası tormışqa aşmasa da , tatar xalqı üzeneñ däwläten ayaqqa bastıru köräşen berqayçan da tuqtatmıy,-” digän fikeren citkerä jurnal uquçılarına.

“Ädäbi miras häm sänğät” säxifäsendä jurnal Qol Ğälineñ “Qissai Yosıf” poemasınnan özek birä başlağan. Anda şulay uq filologiä fännäre kandidatı Fazıl Fäsievneñ dä bu äsär turındağı yazması urın alğan .Yazma avtorı “Ni öçen bu äsär xalıq küñelenä tirän ütep kergän, närsädän bu mäxäbbät, äsär üze nidän ğibarät?”,- digän sorawlarğa cawap itep, äsärneñ syujetın qısqaça proza räweşendä söyläp birä. “Qissai Yosıf” inde sigez ğasırdan birle xalıq küñelendä , añında, tele häm yazuında, ädäbi häm mädäni mirasında yäşäp kilä häm xalıqnıñ iñ asıl cäwhärläreneñ berse bulıp qala kilä,- di avtor . Jurnalda tağın Ämir Mäxmüdovnıñ Qol Ğäli dip isemlängän tarixi poeması da urın alğan.

Häm menä bu atnanıñ comğasında ğına Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlap, anıñ avtorına Qol Ğäligä Qazannıñ üzäk uramnarınıñ bersendä 1000 yıllıq parkta häykäl quyu da , ul xalıq küñelendä bu äsärneñ niçek möhim buluın kürsätä.

Tarix fännäre doktorı Ğamircan Däwlätşinnıñ “İdel Bolğar däwlätendä ğäräp älifbasına nigezlängän yazmaçılıq” dip isemlängän fänni mäqäläsendä dä “Qol Ğälineñ “Qissai Yosıf” poeması üze ük bolğar çorındağı ğomumtörki yazma mädäniätneñ mäşhür häykäle bulıp sanala ”.-di. Şulay uq, Ğamircan Däwlätşin da mongol yawlarına qädärge bolğar kul'turasın, iñ berençe çiratta, yazmaçılıqqa nigezlängän mädäniät bulğan digän fikeren belderä. Baştağı çorlarda bolğarlar balawız taqtalarğa, tuzlarğa caylı, matur itep eşlängän söyäk qälämnär belän yazsalar, ozaqlamıy Urta Aziädän kiterelgän käğäz kiñ qullanıla başlıy . Ğaräp älifbası nigezendä fänni, ädäbi äsärlär barlıqqa kilä. Kitaplar matur tışlar belän bizälä. Kitap sänğäte üsä. Bolğar xalqı mäğrifätkä tartıla”,- di ul .

Jurnalnıñ “Törki xalıqlar dönyası” säxifäsendä “İñ zur arxiv- Törkiädä”,-dip atalğan mäqäläsendä Ğuray Dämir töreklärdäge arxivçılıq Üzäk Aziädäge törki däwlätlär zamanınnan birle kilä”,- dip yaza. Xäzerge köndä Ğosmanlı arxivlarında ğına 150 millionnan artıq dokument tuğız ayırım binada saqlanuı turında belderä. “Häm İstanbulnıñ Cankurtaran rayonında Milli arxiv sarayı tözelä başladı- tizdän barlıq dokumentlarnıñ şunda tuplanaçağı turında da, äytä ul.

Bu atnanıñ çärşämbesendä genä açılğan Sankt-Peterburg uramında törki xalıqlar tarixı belgeçe, Anna Axmatovnanıñ ulı Lev Ğumilewnıñ sını urın aldı. Häm jurnalda Lev Ğumilevnıñ “Etnik tarixnıñ yañaruı” dip isemlängän anıñ yazması birelgän.

Şulay uq jurnalda Qazan xanlığı tarixı turında, Qazanğa nigez saluçı Oluğ Möxämmäd xannıñ tuuına 600 yıl tulu uñayınnan Rizaeddin bine Fäxretdinneñ “Oluğ Möxämmät xan” digän yazması iğtibarnı cälep itä.

Özek Jurnalda şulay uq bik küp bilgele ğalimnär, yazuçılar, säyäsätçelär, fälsäfäçelär, publitsistika avtorları, mädäniät belgeçläre, tärcemäçelär, Şihabetdin Märcani, Ğalimcan İbrahimov, Ğayaz İsxaqi, Nizametdin Ğalişer Navoi, Aybek, (Musa Taşmuxametov), Çıñğız Aytmatov, Fäwziä Bäyrämova, Mansur Xäsänov , Rawil Wäli, Bulat Sultanbäkov, Ädxät Sinuğıl - Quğanaqlı, Cağfär Mubarak, Zufar Xakimov , Leysan Sämiğullina häm başqa bik küplärneñ yazmaları bar. Xörmätle radio tıñlawçılar! Sez Miras jurnalınıñ 8 avgust sanı belän tanıştığız. Mälikä Basıyr, Qazan.

XS
SM
MD
LG