Accessibility links

дүшәмбе, 5 декабрь 2016, Казан вакыты 17:44

"Financial Times": Ğisyan Çeçnädän bar Tönyaq Kavkazğa tarala


Rusiä Däwlät Şurasınıñ uzğan atnada Qazanda ütkän utırışında İnguşetiä prezidentı Morat Zäzikov kürenmägän ide - üzeneñ premyer-ministrına höcüm yasalu säbäple ul Nazrandä qalası itte. Tönyaq Kavkazda şundıy höcümnär xäzer kön sayın diärlek bulıp tora, şartlawlar Çeçnäne genä tügel, kürşedäge İnguşetiä häm Dağstannı da yış teträtä. "Financial Times" basması düşämbedä "Ğisyan Çeçnädän bar Tönyaq Kavkazğa tarala" digän mäqälä bastırdı.

Totrıqsızlıqnıñ bar töbäkkä taralu qurqınıçı xaqında Beslan faciğäsennän soñ Rusiä prezidentınıñ maxsus wäkile itep bilgelängän Dmitri Kozak ta kisätä - eçtälege cämäğätçelekkä dä çıqqan xatında ul Vladimir Putingä, cirle citäkçelärneñ buldıqsızlığı, rişwätkä çumuı häm qoda-qodaçalığı radikalizmnı arttıra häm bu Tönyaq Kavkaznı ictimaği-säyäsi wä iqtisadi totrıqsızlıq cäyelgän ber töbäkkä äyländerä ala dip yaza, di "Financial Times" üz mäqäläsendä. Tönyaq Kavkazdağı ğalim-ğölämä Kozaknıñ şuşı fikere belän kileşä. Osetin başqalası Vladikavkazdağı humanitar wä sotsial tikşerenülär institutı xezmätkäre Aleksander Cadciev, ğädättä bıltırğı Beslan höcümen töbäkne totrıqsızlandıru omtılışı dip sürätlilär, läkin töbäk inde küptännän totrıqsızlandırılıp kilä, çönki bolaymı, tegeläyme - bar respublikalar da Çeçnä nizağına bäyle dip belderä. Dağstan, Qabarda-Balqar, Qaraçay-Çirkäs häm Adıgeyä dä kergän zur Tönyaq Kavkaz millätara häm dini qarşılıqlar bäyläme belän yäşi, 2 million yarım xalqı bulğan ber Dağstanda ğına da 34 milli törkem ğömer kiçerä. Dmitri Kozak zarlanğan yaman idarädän tış wäzğiatne törle radikal'' törkemnär dä çayqatırğa tırışa. Alarnıñ çeçen suğışçılarına ni däräcädä bäyle buluı mäğlüm tügel, ä menä çeçen qarşılığı üzeneñ suğışnı kürşe respublikalarğa da cäyelderü teläge turında elek beldergän ide, di "Financial Times". Uzğan comğada Beslan höcüme artında torğan dip farazalanğan Şamil Basayev çeçen qarşılığınıñ ikençe yuğarı citäkçese itep bilgelände. Urıslar tarafınnan üterelgän elekke prezident Aslan Masxadov mart ayında Basayev alımnarın xökem itep çıqqan ide, märxüm urınına kilgän möselman ruxanie Ğäbdelxälim Sadullayev isä şulay itep Basayevnı yänä üzenä yaqınayta. Mäskäwdäge Carnegie üzäge xezmätkäre Aleksey Malaşenko fikerençä, Basayevnıñ yaña bilgelänüe çeçen qarşılığınıñ yänä radikalläşüen añlatamı, yuqmı, monı äytü älegä irtäräk, ämma şäxsän ul, bu çınnan da radikalläşügä kiteräçäk dip uylıy. Malaşenko, Çeçnädä çualışlar 27-nçe noyäbrgä bilgelängän parlament saylawları aldınnan kiskenläşä ala dip kisätä. Ul şulay uq, Tönyaq Kavkazda keşelärneñ fundamental'' islamğa birelüe sotsial'' protestnıñ ber forması bulıp tora dip belderä. Çınnan da, töbäktäge qayber respublikalarda eşsezlek 80 protsentqa citä, tulayem citeşterü külämeneñ keşe başına töşkän öleşe anda bar Rusiänekennän ike märtäbä azraq dip yaza "Financial Times" Tönyaq Kavkazdağı totrıqsızlıqnıñ tamırları häm anıñ bar töbäkkä taralu säbäpläre xaqında. Gazeta, şul tamırlarnıñ inde Rusiä prezidentı wäkile Kozak tarafınnan da tanıluı uñay ber küreneş, ämma bu inde soñ bula ala dip tä belderä.

Kärim Kamal
XS
SM
MD
LG