Accessibility links

чәршәмбе, 7 декабрь 2016, Казан вакыты 21:22

Qazannıñ 1000 yıllığın Bötendönya tatar kongressı layıqlı ütkärdeme?


Ruxi märkäzebez Qazan üzeneñ 1000 yıllığın görlätep bäyräm itte. Şul uq tantanağa caylaşıp Bötendönya tatar kongressı da üzeneñ wäkillären cıydı. Hiçşiksez, ğomum quanıç, urtaq şatlıq häm här şäxesneñ ğorurlıq xisläre taşqın bulıp aqtı- disäk yalğış bulmas kebek. Menä şul tamaşalar arasında 1000 delegatnı cıyğan Bötendönya tatar kongressı citäkçeläre, kongress utırışın, Qazannıñ 1000 yıllığına tiñ waqiğa itep oyıştıra aldılarmı soñ? “Tuğan tel” isemle Samara ölkä tatar cämğiäteneñ räise İsmäğil uğlı İlgiz Kälüç söyli:

“ Qazanda kem ber yıl elek bulğan ul Qazannı tanımıy. Yubileyda Qazannıñ iske yortlarınıñ maturlığın kürsättelär. Berençe kilgän könne “Tatarstan” jurnalı bäyrämendä qatnaştıq. Bik matur artistlarnı cıyğannar, kiçäne osta rejisser qulına birgännär. Şul konserttan soñ qaytıp kitsäk tä alğan ruxi azığıbız qänäğätlänerlek ide.”

Bötendönya tatar kongressınıñ inde ğädätkä kerep kitkän bik matur küreneşe bar, ul da bulsa töbäktän kilgän delegatsiälärne ayırım predpriätielär qunaqqa çaqıra. Samaralılarnı oçqıçlar çığaruçı zavod citäkçeläre qabul itte häm alar üzläreneñ zavodında Yevropa kügendä oçarlıq oçqıçlar çığaruları turında bik qızıq itep söylädelär häm plannarı belän dä urtaqlaştılar:

“ Bezneñ samoletlar mirovoy uroven'dä, sertifitsirovanı, alar oçalar. Bügenge waqıtta Rossiädä 8 samolet oça, yıl sayın ber oçqıç çığarabız. Zavodnı üzebez saqlap qaldıq.

Yaña yıldan soñ zavod ikençe törle oçqıçlar çığara başlıy. Xäzer bez Tu-214 oçqıçnı çığarabız, bu yıraq aralarğa oça torğan . Yaña yıldan Rusiä eçendä oça torğan 80 urınlı Tu-324не çığara başlayaçaqbız. 100 oçqıç yasarğa däwlät zakazı aldıq ta inde.”

Çit töbäklärdän kilgän delegatlarnıñ ber öleşe üzlären tik xörmätle qunaqlar itep kenä xis itälär, ikençeläre tantanağa qarağanda da tatar kongressınnan fiker alışunı, täcribä urtaqlaşunı küzdä totqannar ikän. Kongress eşeneñ yaxşı yaqların hämmäse üz küzläre belän kürgänlektän, minem: “ Bötendönya tatar kongressı eşçänlege küñel türegezdä nindiräk yuşqın qaldırdı?”- digängä, menä mondıyraq cawaplar işettem.

Soroçinnan kilgän Damir Rafıykov fikere:

“ Bäyrämne uzdıruda kongress zur köç salğan. 1000 yıllıq bäyrämenä menä tatar telen kertügä kongress köç salmağan. Tatar tele säxnägä dä kermägän. Bolay eşläp alar tatar teleneñ kiräkmägänlegen isbat itälär. Kongress monıñ citäkçese bulırğa tieş. Ägär alay tügel ikän, anı tatar kongressı itep atarğa da kiräkmi.”

Irınburdan delegat bulıp kilgän Räfqat äfände söyli:

“ Kongressta demokratiä yuq. Kongress spektakl'gä äylände, bu qızğanıç.

İsemnären äytergä telämägän xanımnar fikere:

“ Xalıq üz fikeren äytep beterä almadı.”

“ Min dä bu fikergä quşılam”.

Fännür Safin fikere:

“ Mine barçası da qänäğätländerä, şunıñ qädär qunaqlarnı qabul itü bik qıyınğa kilgänder dip uylıym, barısı da bik yaxşı buldı. Zur räxmätlär äytep qaytıp kitäbez.”

Samardan delegat bulıp barğan Mansur Yamaletdinovnıñ üzläre yäşägän pansionat aşxanäsendä här könne qabımlıqlar arasında duñğız ite buluı räncetkän. Mansur äfände fikerençä, Qazan çittän kilgän qunaqlarnı qabul itkändä, Qazan ruxın räncetmi torğan ğämällär qılırğa tieş. Pirocnıylarnı Räsäyneñ barlıq poçmağında aşap bula, tabında öç kön buyına ataqlı göbädiälär kürenmäwe, küñeldä sıqranu uyattı”,- di Mansur Yamaletdinov.

Ä menä Samardan kilgän Äxmät Nafiginnı Qazan milli üzäge qarşındağı zur säxnäneñ ideologik yunäleşe bulmawı eçen poşırğan. Äxmät Nafigin fikerençä, säxnädän tatar gäcitä- jurnallarnıñ möxärrirlärenä, jurnalistlarına süz birergä kiräk bulğan, gäcitä jurnallarnıñ indeksları yazılğan iğlannar säxnäne bizärgä tieş ide di ul.

“Cır, biyu küp buldı, tik tatar ruxın propagandalawçı jurnalistlarnı da artistlar bieklegendä zurlarğa öyränsen ide Kongress”,- di Äxmät Nafigin.

Ä delegat Räisä Gibadullinanıñ Tatar ictimaği üzäge räise Tälğat Barievqa kongressta süz birmägännäre ğäcäpländergän. Räisä xanım fikerençä, Tälğät Bariev kebek şäxesneñ fikerlären kongress delegatları işetergä tieş ide.

Samara delegatı Azat Nadirov säxnä türennän elekkege citäkçelärneñ kongressnıñ Başqarma komitetı eşçänlegen bäyälägän çığışın kötkän. İndus Tahirov, Roza Tufitulovalar täcribäsen, intellektual' köçen kongressnıñ Başqarma komitetı qullanmıy, digän fiker tuğan Nadirovta.

Samar şähäre milli- mädäni möxtäriäte citäkçese Cämil Wäliullin fikerençä, “Piramida”da uzğan töp utırıştan soñ kürsätkän konsert programması Qazan milli- mädäni üzägeneñ konsert programmasına äylänep qalğan. Ä Samaralı Wäliullin cir şarınnan cıyılğan delegatlar qarşında Tatar däwlät cır- biyu ansamble, Aydar Fäyzraxmanov citäkçelegendäge fol'klor ansamblen, Qazan konservatoriäseneñ tatar orkestrı çığışın, Zilä Sönğatullina, Venera Ğaniewalar kebek mäşhur şäxeslärne kürergä telägän. Samaralı Wäliullin äytüençä, kiläçäktä Bötendönya tatar kongressı delegatlarına täqdim itelgän konsert programması Tatarstan mädäniät ministrlığı aşa raslanırğa tieş häm, çın mäğnäsendä, Bötendönyadan cıyılğan tatarlarğa bötentatar sänğäteneñ cäwhärlären kürsätergä kiräk, häm millätneñ mondıy çaralarında monopoliägä urın qaldırırğa yaramıy. Stadion qädär stadionda tatar opera cırçıların säxnägä kütärmäw, Rusiäneñ maqtaw isemnärenä layıq bulğan tatar cırçılarına Yärminkä mäydanındağı säxnädä urın birmäw Kongress citäkçeläreneñ ğafu itelmäslek xatası- di samaralı Cämil Wäliullin.

Rostovtan kilgän delegat Marsel' fikere:

“ Min delegatlarnıñ fikerläre belän tanıştım, anda citeşmäwçänlek, monda citeşmäwçelekne iskä alalar. Min ul keşelär belän kileşmim. Min Tatarstan xökümät başlıqlarına, Kongress citäkçese Rinat Zakirovqa meñ räxmätlär genä äytergä kiräk.”

Şamil Bahautdin, Samar.

XS
SM
MD
LG