Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 19:11

Australiä tışqı eşlär ministrı A.Downer belän äñgämä


Räsmi säfär belän Çexiä başqalasına kilgän Australiä tışqı eşlär ministrı Alexander Downer radiobızğa ikskluziv äñgämä birde. Kiñ külämle äñgämädä ul Ğiraq suğışı, Äfğanstan saylawları, Australiägä terror yanawları turında söyläde. Şulay uq, Gruziä, Ukraina, Qırğızıstanda bulğan inqilaplarğa häm Rusiädäge wazğiätkä tuqtaldı.

54 yäşlek Alexander Downer dönyada iñ täcribäle tışqı eşlär ministrlarınıñ berse sanala. John Howard xökümätendä ul 1996 yıldan birle eşli. Ğiraq suğışına tuqtalıp Downer Quşma Ştatlar citäklägän koalitsiäsneñ bu suğışta ciñelüe Ğiraq, Yaqın Könçığış häm bar dönya öçen häläkät bulaçaq dide. Şuña da qaramastan, Australiä Ğiraqtğı ğäskär sanın arttırırğa telämi. Xäzer anıñ anda 2 meñläp xärbie bar.

AD: - Älegä östämä ğäskär cibärergä telämibez. Bez bolay da iñ zur öleş kertkän illärneñ berse. Xäzer başqa çaralarnı da tikşerergä kliräk. Bez ber çaranı da kire qaqmıybız, läkin Ğiraqqa şaqtıy öleş kerttek.

Ğiraq suğışı arqasında dönyada terror höcümnäre başqarırğa teläwçelär sanı arta digän fikerne Downer kire qaqtı. Şul uq waqıtta Australiä ber islamçınıñ şuşı könnärdä yasağan yanawına citdi qarıy dide ul. Yäkşämbedä Quşma Ştatlarnıñ ABC televideniese kürsätkän video-yazmada çığışı belän amerikadan bulğan islamçı Los Angeles häm Australiäneñ Melbourne şähärenä höcüm äzerlänüen äytte.

"Ul yazmanı qaradıq, tikşerdek. Söylägän keşe citdi bulsa, yazması citdi. Läkin bu keşe başqalar isemennän söyli alamı, monısı soraw. Älbättä bu bez Australiädä terrorçılıq mäsäläsendä artıq tınıç digän süz tügel. Höcümnär hiçşiksez bulaçaq dimäsäk tä, alar ixtimal."

Bu yäkşämbedä Äfğanstanda ütäçäk saylawlar uñayınnan Australiä anda da iminlek saqlawğa 150 maxsus xärbien cibärde. Äfğan xalqına möräcäğät itep Downer, alarnı saylawlarda qatnışırğa, yazmışların cinäyätçelär qulına tapşırmasqa çaqırdı.

1968 yılda Vena tiräsendä yalda bulğan Downer sovet tanklarınıñ Pragaga kerep "Praga Yazın" bastırğanın yaxşı xäterli. 20 yıldan Çexoslovakiägä ireklek kilde di ul. Gruziä, Ukraina häm Qırğızstanda bulğan soñğı waqiğalar turında ul bolay dide:

"Axır çiktä keşelär bareber ireklek yağına tartıla, çönki yazmışıñnı üzeñ xäl itü teläge keşeneñ tabiğätendä. Şuña kürä keşelär ireklek citmäwen toysa, alar tege yä bu yul belän aña omtılaçaq."

Rusiädä prezident Putin çorında avtoritarizm köçäyü borçularına tuqtalıp, Downer, anda da irtäme-soñmı keşelär ireklekkä moxtaclığın äytäçäk dip sanıy:

"Rusiä bik awır häm qatlawlı il. Andağı xällärgä şikäyätlär bar. Şunı ğına äytä alam, soñğı yıllarda Rusiädä şaqtıy täräqqiät bar, şulay däwäm iter dip ömetlänäbez. Niçek kenä bulmasın, Rusiä xalqınıñ xäle yaxşırğan sayın, üz fikeren äytü teläge dä arta baraçaq."

Nixayät, Qıtayğa tuqtalıp Downer, bu ilneñ köçäyüwennän qurıqmasqa çaqırdı:

"Bezneñçä, Qıtay, cihadçılar yä zamanıda sovetlar şikelle nindi dä bulsa ekstremistik ideologiä taratmıy. İdeologiä urınına ul tawar tarata. Anıñ bar uyını – iqtisad. Qıtaydan qurqası, yuq, ul fäqät biznes ezli."

Küptän tügel Australiä Pekin belän energiä ölkäsendä berniçä millardlıq kileşü tözede. Qıtaynı uran belän täemin itmäkçe.

Australiä tışqı eşlär ministrı Alexander Downer Çex räsmiläre belän ike yaqlı mäsälälärne tikşerde. Praganıñ Xalıqara Xezmättäşlek Cämğiätnedä çığış yasadı.

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG