Accessibility links

шимбә, 3 декабрь 2016, Казан вакыты 14:43

Räşit Äxmätov: Rusiä töbäkläre citäkçelären bilgeläw üzen aqlamadı


2004 yılnıñ 13 sentäberendä uzğan töbäk citäkçeläre, deputatlar, senatorlar qatnaşlığında uzğan Rusiä xökümäteneñ kiñäytelgän utırışında, Vladimir Putin berniçä yaña başlanğıç turında iğlan itte. Bu Beslan faciğäsennän soñ, terrorğa qarşı köräşne köçäytü, xakimiät vertikalen nığıtu qısalarında eşlänelä, dip iğlan itelde. Älege täqdimnärneñ iñ möhimnäre – Rusiä töbäkläre citäkçelären saylaw tügel, ä prezident tarafınnan bilgeläw häm İctimaği palata tözü täqdimnäre. İctimaği palatanı tözü östendä eş äle haman däwam itä. Ä menä Rusiä subyektları citäkçelären bilgeläw inde küptännän tormışqa ta aşırıldı. Şul uq yılnıñ 15 dekaberennän Putinnıñ töbäk citäkçelären bilgeläw turındağı täqdime qanuni räweştä eşli başladı. Xäzerge köndä Rusiä prezidentı tarafınnan 31 subyektnıñ citäkçese nämzätläre kürsätelde. Şunısın da äytergä kiräk, ul täqdim itkän keşelär ber tawıştan diärlek töbäktäge parlamentlar belän raslanıp ta baralar. 2005 yılnıñ yazında Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev tä älege protsedura aşa ütte.

Ber yıl ütkännän soñ, prezidentnıñ bu başlanğıçı turında nindi fikerlär yöri, saylaw tügel bilgeläw sisteması üzen aqladımı... Vladimir Putin töbäk citäkçelären üze tarafınnan bilgeläwne ul waqıtta da, bügenge köndä dä bik uñay bäyäli. Xäzer citäkçelär cirle problemalar turında kübräk uylıy, alarnı xäl itüdä nığraq qatnaşa, dip beldergän prezident çit il säyäsät belgeçläre belän oçraşuında. Bu xaqta Novosti mäğlümät agentlığı xäbär itte. Mäskäw kremlenä yaqınraq torğan säyäsi belgeçlär dä şuşı fiker belän kileşä. Ä prezident xakimiäte xezmätkäre, citäkçelärne bilgeläw ısulı xätta Rusiädä demokratiäne arttıra da, digän fikerdä tora, dip yaza Newsru.com säxifäse. Xäyer, başqaça uylawçılar da yuq tügel. Küp kenä çit il belgeçläre häm qayber Rusiä säyäsätçeläre mäsälän Vladimir Putinnıñ älege täqdimen xäzer dä Rusiädä demokratiäne qısu, ilne unitar däwlät bularaq nığıtu, dip bäyäli. Töbäk citäkçeläre yañaça bilgelänä başlağannan birle, Rusiädä säyäsi totrıqlıq ta, terrorğa qarşı toru säläte dä ällä ni yaxşırmadı, digän uylar da yuq tügel. Monı Tönyaq Kavkaz respublikalarında wazğiät tä dälilli.

Ä Tatarstanda bu xaqta ni uylıylar soñ... Respublika prezidentı Putin täqdimnäreneñ ber yıllığı uñayınnan üz fikerlären beldermäde. Yalda bulu säbäpleder bälki. Ä menä üzeneñ şaqtıy qızıqlı, xätta kisken fikerläre belän bilgele bulğan jurnalist Räşit Äxmätov, Azatlıq radiosı tıñlawçılarına Rusiä töbäkläre citäkçelären bilgeläwneñ närsägä kitergäne turında söyläde.

Älege initsiativa üzen aqlamadı ğına tügel, ul äle Rusiä iqtisatınıñ üseşenä dä tiskäre yoğıntı yasadı. Gubernatorlar xäzer qurqalar häm bötenläy nindi dä bulsa başlanğıç kürsätüdän baş tarta. Alar barı tik federal’ üzäkneñ teläsä nindi qararına läbbäkäy dip kenä tora. Töbäk citäkçelären ber keşe - prezident tarafınnan bilgeläw ilneñ monarxiä xakimiätenä qaytuı belän ber. Xäzergä İnternet, komp’yuterlar zamanında älege ısullar belän eş itü – şaqtıy zıyanlı, XXI ğasır öçen älege täqdim sivilizatsiäle ğämäl tügel inde. Minemçä, bu waqıtlı küreneş häm ul 2008-2009 yıllarda, bälki Vladimir Putinnıñ almaşına kilüçe saylanğaç betereler

Bu Räşit Äxmätov fikerläre ide.

Tatarstan Däwlät Şurası deputatı Tufan Miñnullin isä Vladimir Putinnıñ täqdime xaqında alar kardinal’ üzgäreşlärgä kiterde, dip uylamıy. Nindider reformalar barsa da, alarğa eçke üzgäreşlärgä kitermi, bez tıştan ğına maylaw, sılaw belän şöğellänäbez, digän fikerdä tora Tufan Miñnullin.

Respublikada Vladimir Putinnıñ Rusiä subyektları citäkçelären bilgeläwe turında menä şundıy fikerlär bar. Läkin töbäklärdäge yu-fikerlärgä xäzer Mäskäwdä ällä ni qızıqsınuçanlıq kürsätmilär. Kiresençä, et örä, kärwan bara digändäy, federal’ üzäk haman üzeneken eşläwne däwam itä.

Gölnaz İlgizär

XS
SM
MD
LG