Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 05:00

Rusiädä rasaçalıq köçäyä. Taciq qızın üterüdä ğäyeplänüçelär östennän mäxkämä başlandı


Rusiädä rasaçalıqqa nigezlängän cinäyätlär arta digän borçular sürätendä düşämbedä Peterburda uzğan yıl ber Taciq qız balasın üterüdä ğäyeplängän 8 yäşüsmer östennän mäxkämä eşe açıldı.

Uzğan yılnıñ fivralendä Rusiäneñ mädäni başqalası sanalğan Peterburda timer çılbır, tayaq, pıçaqlar belän qorallanğan yäşüsmerlär törkeme ber taciq ğailäsenä höcüm itep, qıynıy başlıy. 9 yäşlek Xörşidä Soltanova cäräxätlärdän wafat bula, anıñ ätise häm 11 yäşlek tuğanı şulay uq awır cäräxätlär ala.

Düşämbedä şuşı wahşilektä qatnaşqan 8 başkisär östennän mäxkämä başlandı. Ğäyeplänüçelär bäliğ bulmaw säbäple, ul yabıq işeklär artında bara häm dikäbergä qädär däwam iter dip kötelä.

Şuşı mäxkämä Rusiädä çit il studentlarına qarşı höcümnär dulqını köçäygän waqıtqa turı kilde. Soñğısı şuşı ayda ğına Voronejda buldı. Taqırbaşlar törkeme anda 18 yäşlek Peru studentın qıynap üterde.

Keşe xoquqların yaqlawçılar Rusiädä ksenofobiä xisläre köçäyü uñayınnan çañ suğa. Mäskäwdäge Keşe xoquqları burosı ütkärgän fiker beleşügä qarağanda, "Rusiä urıslar öçen" digän şiğärne bügen Rusiälelärneñ yartısı xuplıy. Başqa millätlärgä qarata bulğan näfrät xisläre, belgeçlär fikerençä, axır çiktä çit il keşelärenä qarşı höcümnärgä äwerelä. Alarnıñ kübese qurqudan Rusiädän kitü yağın qarıy.

Peterburda jurnalist bulıp eşläwçe Tanzaniä yegete Ali Nasr süzlärençä, afrikalılarğa uramda yörü xäzer bigräk tä qurqınıç:

"Höcümgä duçar bulmağan ber genä afrikalı da yuqtır, şul isäptän min dä. Min qurıqmıym, telägän ciremä baram. Tik bu imin digänne añlatmıy. Teläsä qaysı waqıtta, köndezme, kiçme, kibettäme, metrodamı, kilep bäylänä alalar."

Rusiädä ksenofobiä çınlap ta ber afätkä äylänep bara. Şuşı yılda ğına distädän artıq çit il keşese üterelde. Uzğan yılda Mäskäw belän Peterburda ğına Gruziä keşese, Vietnam studentı, Üzbäk eşçese qıynalıp üterelde. Oçraqlarnıñ kübesendä şahitlär monı "taqırbaşlar" eşe dip raslıy. Ämmä cinäyät eşläre rasaçalıq tügel, ä yomşağraq cäza qaralğan "xuliganlıq" matdäse nigezendä açıla.

Soñğı Voronej waqiğasın da, cirle räsmilär "xuliganlıq" dip bäyäläde, yänäse anda ber Rusiä studentı da cäräxätlängän.

Xoquq yaqlawçılar äytüençä, xakimiätlärneñ şuşı törkemnär belän köräşergä telämäwe, alarnı yaña höcümnärgä etärä. Peterburdağı keşe xoquqların yaqlawçı "Grajdanski kontrol" oyışması belgeçe Yuri Vdovin:

"Bu waq şpana alarğa berni bulmayaçağın yaxşı belä. Alar xakimiätkä kiräk. Sotsial-iqtisadi wazğiät belän qänäğät bulmağan xalıqqa moña kilmeşäklär ğäyeple dip añlatu ciñel. Bu küptän bilgele ısul, tik ber waqıt ul kontroldän çığarğa mömkin."

Rusiä xakimiäteneñ mondıy cinäyätlärgä küz yomuı belän Böten Rusiä keşe xoquqları xäräkäte aktivistı Yevgeni İxlov ta kileşä. Xäzerge xökümätneñ xalıqqa millätçelek belän çit il keşelärenä qarata näfrätttän bitär başqa täqdim iter ideologiäse yuq di ul:

"Ksenofobiä däwlät ideologiäsenä äylände. Ul monnan faydalana, çönki terrorğa qarşı köräştän başqa anıñ däwlät belän cämğiätne berläşterä torğan başqa äyberse yuq. Däwlät bügen saqlawçı da, aşatuçı da, tärtip belän qanun täemin itüçe dä tügel."

Räsmi mäglümätlärgä qarağanda Rusiädä 10 meñ çaması taqırbaş bar. Ämmä keşe xoquqların yaqlawçılar häm belgeçlär alarnı kimendä 5 tapqır kübräk dip sanıy. Mäskäwdäge Keşe xoquqları burosı fikerençä rasaçalıqqa nigezlängän bıyılğı höcümnär häm üterülärneñ kübese öçen taqırbaşlar cawaplı.

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG