Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 14:44

Çeçen suğışın Vladimir Putin haman da terror belän köräşkä bäylärgä tırışa


Rusiä prezidentı Vladimir Putin sişämbedä räsmi säfär belän Niederlandqa kilde. Bu il Rusiäneñ şaqtıy ere säwdä partnerı häm Yewropa Berlegeneñ abruylı äğzası bulıp tora. Säfäre aldınnan niederland xäbärçeläre belän oçraşu ütkärep prezident Putin Yewropa illären terrorğa qarata yomşaqlıq kürsätüdä, xätta terrornı oçındıruda ğäyepläde. Mäskäw şulay itep üzeneñ çeçen säyäsäten Yewropa tatafınnan tänqitläwgä cawap qaytara.

Säfäre aldınnan Rusiä citäkçese çınnan da şaqtıy şärrän yara belderü yasadı. Sişämbedä Niederlandnıñ "NRC Handelsblad" basmasında dönya kürgän äñgämäsendä Vladimir Putin, Yewropanıñ ğomumän törle radikal wä agressorlarnı oçındıru, alar belän söyläştergä omtılu ğädäte bar dip belderä. Rusiä prezidentı fikerençä, bu bik tä qurqınıç ber küreneş häm ul ğädät inde küp kenä faciğälärgä kitergän.

Ul Yewropanıñ kemnärne häm niçek oçındıruın kürsätkän misallar kitermäde, läkin anıñ şul süzläre belän, Yewropa Berlegeneñ Çeçnä mäs''äläsendä Mäskäwgä qarata şaqtıy tänqitçän qaraşta toruına işarä yasawı şik uyatmadı. Säyäsi küzätüçelär härxäldä şundıy fikerdä, alar, Putin şulay itep Yewropadan işetelgän tänqitne sürelderergä tırışa dip isäpli. Dick Leudryk Niederlandnıñ Xalıqara mönäsäbätlär institutında eşli:

"Putinneñ bu belderüe mine hiç kenä dä ğäcäpländermi, çönki anıñ terrorğa qarşı köräş strategiäse töbendä Çeçnädäge wäzğiat yata. Anı iñ borçığanı da Çeçnä bulıp tora häm ul üzeneñ andağı säyäsäte öçen kiñräk yaqlaw qazanuğa ireşergä omtıla", di säyäsi belgeç Dick Leudryk, Vladimir Putinneñ Çeçnädäge xällärne tırışıp-tormaşıp Yewropada bulğan terror ğämällärenä tiñlärgä omtıluı xaqında.

Ämma Rusiä prezidentı küpme genä tırışsa da, Yewropa kiçergän terrornı, ayırım alğanda, Madridta timer yulda häm Londonda metro wä autobuslarda bulğan şartlawlarnı Çeçnädä barğan suğış belän ber rätkä quyunı küplär kire qağa. Madrid häm Londonda cämğese 300-dän dä kimräk keşe hälak bulsa, 1994-nçe yılda başlanğan çeçen suğışında, Mäskäw yaqlı xakimiat sülärenä qarağanda da, 160 meñläp keşe üterelgän, biregä federallarnıñ da, çeçen qarşılığınıñ da, ğadi xalıq arasındağı da yuğaltular kerä. Keşe xoquqların yaqlawçı oyışmalar isä bu san äle kimetelgän dip belderä.

Fransuz qäläm ostası Andre Glucksmann uzğan ayda radiobızda bulıp, çeçen nizağı İkençe dönya suğışınnan soñ bar Euraziädä bulğan başqa ber genä nizaqqa tiñ bula almıy, dip beldergän ide:

"Sez qorallı ğäskärneñ Groznıy kebek 400 meñ keşe yäşägän zur ber şähärne tigezläp taşlawın yış kürä almıysız. Yewropada andıy närsä soñğı märtäbä 1944-nçe yılda, Hitler Warşawnı cir belän tigezlägändä bulğan ide", di Glucksmann.

Rusiäneñ çeçen suğışın alıp baruı keşe xoquqların yaqlawçı oyışmalar häm könbatış xökümätläre, bigräk tä Yewropadağıları tarafınnan yış tänqitlänep kilde. 2001-nçe yılnıñ sintäbrendä New York häm Washingtonda bulğan terror höcümnärennän soñ isä Mäskäw çeçen qarşılığın xalıqara terror çeltäreneñ ayırılğısız ber öleşe itep sürätli başladı.

Niederland basmasına Vladimir Putin yänä Könbatışnıñ terrorğa qarşı köräştä "iketörle standart" qullanuına zarlandı häm, Könbatış üze terrorğa qarşı qatı säyäsät alıp barğanda, anıñ bu ölkädä Rusiäne tänqitläw öçen nigeze yuq dip belderde.

Kärim Kamal
XS
SM
MD
LG