Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 07:15

CIAnıñ yäşeren törmäläre mäsäläse AQŞ-German söyläşülärendä dä tikşerelgän


Germaniäneñ yaña ğına tözelgän koalitsiä xökümäteneñ tışqı eşlär ministere Frank-Walter Steinmeierneñ Washingtonğa yasağan berençe vizitı näzberek vaqıtqa turı kilde. Bu vizit Yevropa Berlege AQŞ Üzäk Küzläv İdaräse CİA terrorçı buluda şikle şäxeslärne yäşeren tärmälärdä tota häm alar qayber töp keşe xoquqlarınnan mäxrum itelälär digän xäbärlärgä zur ähämiät birgän häm bu mäsäläne centekläp tikşerä başlağan vaqıtqa turı kilde. . Şuşı yäşeren törmälärneñ qayberläre Yevropa illärendä dip belderelä. Steinmeier dävlät sekretarı Condoleeza Rice belän oçraşqanda bu mäsäläne dä kütärep çıqqan.

Älbättä, Steinmeier belän Rice arasındağı söyläşülärdä tik CİAnıñ yäşeren törmäläre mäsäläse genä tikşerelmäde. Läkin, Dävlät Departamentı süzçese Sean McCormacknıñ bu oçraşuğa bağışlanğan press-konferensiäsendä bu mäsälä belän qızıqsınu zur buldı. Mc Cormack oçraşuda bu mäsälä tikşerelsä dä, ul töp tema bulmadı dip belderde. Anıñ süzlärençä, Afğanistanan alıp İrannıñ atom programasına, Ukrainadan alıp Belorusqa qädäre kiñ küläm mäsälälär tikşerelgän.

"Dävlät sekretarı Rice Geman tışqı eşlär ministeren AQŞnıñ eşçänlege AQŞ qanunnarına häm konstitutsiäsenä turı kilä häm bez xalıqara yöklämälärebezne dä ütibez dip künderde. Yevropa Berlegeneñ bu turıda AQŞqa möräcäğät cibäräçägen beläbez häm dävlät sekretarı AQŞnıñ moña cavap biräçägen äytte."

Läkin, ul jurnalistlarnıñ Rice yäşeren törmälärneñ qayda bula aluın äytäçäkme digän sorauğa cavap birmägäne kebek, xätta andıy törmälärneñ bulu-bulauı xaqında da ber närsä dä äytä almıym dip belderde. Mc Cormack şuluq press-konferensiädä Riceneñ amerikan gazetasında basılıp çıqqan intervyusında ğadäti qäğidälär suğışqa qarşı terrorda totıqlarğa qaramıy digän fikeren dä quätläde.

"Terrorçılar öçen çiklär yuq. Alar nindi dä bulsa qäğdilär tanıymıylar, qanunnarnı da küzätmilär. Alarnıñ uniforması da yuq. Bez bergäläp bezneñ tormış ısulıbızğa, Germaniä häm Yevropa illärendäge ireklekkä qarşı höcüm itkän şuşı urtaq döşmanğa qarşı köräşergä tırışabız. Bez şuşı urtaq döşmanğa qarşı köräştä xezmättäşlek itäbez."

Yevropa Berlege Kileşüenä esasän, Yevropa Komissiäse, Yevropa Parlamentı yäisä ağza illärneñ öçtän ber öleşe keşe xoquqların bozğan ağza ilgä qarşı sanksiälär quyunı sorıy ala. Yevropa Parlamentında küpçelek tauış belän qabul itelgän xäldä, ağza il Yevropa berlegendä qayber xoquqların, mäsälä tauış birü xoquqın yuğalta ala. Yäşeren törmälär mäsäläse buyınça prezident Buşqa da Arzona ştatınıñ Phoenix şähärendä sorau quyıldı. Gärçä anda immigratsiä reforması tikeşerlsä dä, bu mäsälä kütärelde häm Buş üzeneñ AQŞ xökümäte totqınnarğa qanunsız möğämäläneñ kürsätelüenä yul quymıy digän belderüen qabatladı.

"AQŞ ber kemne dä cäberlämi häm dänyada keşelärneñ monı añlauı bik möhim."

Şulay da Buş administratsiäse AQŞta qulda totılğan terrorda qatnaşı buluda şiklänelgän şäxeslärdän sorau alu vaqıtında cäberlävne tıyğan qanunnıñ qabul itelüenä qarşı. Visi-prezident Çeyney CİA çığarma bulsın dip Kongressnı künderergä tırışa. Senat qanun proyektın ber nindi dä çığarmasız qabul itte. İnde Väkillär Palatasınıñ niçek qarar biräçäge bilgesez.

Färit İdelle, Praga.
XS
SM
MD
LG