Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 01:18

Äfganstan: 3 distä yıldan soñ berençe äfgan parlamentı cıyıldı


3 distä yıl däwam itkän suğış häm Taliban rejimınıñ cimerelüennän soñ 4 yıl ütkäç Äfganstanda bügen yaña parlaemnt berençe märtäbä cıyıldı.Bu BMO tarafınnan yaqlanğan demokratiägä küçü planındağı sonğı adım bulıp tora

Prezident Hamid Qarzai, elekege patşa Zahir şax häm AQŞ vitse prezidentı Dick Cheney qatnaşqan märasim nığıtılğan iminlek çaraları astında üttte. Qarzai, saylanğan 351 deputat alar arasında suğışçan törkemnärneñ eleke başlıqları , taliban räsmiläre , eleke kommunistlar, texnokratlar häm xatın qızlar da bar, ant ittelär. Qarzai ilneñ ike räsmi tele darı häm paştu tellärendä ant itte .Şunnan soñ bik xisle çığış yasap ,Äfganstan intervensiä kölläre östendä kütärelä dide.Ul Äfganstannın ireklege öçen häläk buluçılarnı xörmät belän telgä aldı. Qarzai dari telendä:

Bu il meñnnärçä yıl qarşılıq kürsätte häm mängelek yäşiyäçäk. Äfgan xalqınıñ xörmätle wäkilläre , parlamentnıñ eşli başlauı belän konstitutsiäbezgä äsasän äfgan xökümäteneñ töp bağanaları tämamlanğan buldı.

Yevropa Berlege parlamentnıñ berençe sessiäsen tarixi waqıyğä dip sälämläsä, NATO general sekretarı demokratik protsessnıñ baruın kürsätkän işarä dide. Ämma qayber analitiklar parlament wazıyfaların üti başlağançı aylarça waqıt ütäçäk dip qarıy.Deputatlarnıñ kübeseneñ säyäsättä täcribäse yuq , alar parlament funksiäläre turında da xabärdar tügel.Xalıqara Krizis törkemeneñ Qabulda urnaşqan analitiğı Joanna Nathan bolay dip äytä:

Säyäsät Äfganstanda köndälek tormışnıñ ber öleşe.Minemçä şunlıqtan alarnıñ säyäsättä ber täcribäse dä yuq dip äytü döres bulmas ide.Ämma başta alarnı nıq yaqlaw kiräk bulaçaq .alarmıñ qayberläre uqıy yaza belmi. Ömma min qayğırmim citäkçelär tizlektä barlıqqa kiläçäk , alar nişlägännären beler, alar säyäsätne beler äfgan xalqınıñ barlıq qatlauların wäkillek itä alarnıñ ütkännäre , bik törle, alar törle mezxäplärdän , anda xatın qızlar da bar , alar hämmäse bergäläp Äfganstannıñ kiläçägen bilgeliäçäk . Tañ Avazı isemle äfgan basmasınıñ başmuxarrire Säyed Abdulla Faramarz küptän tügel genä radiobızğa citeşsezleklärgä qaramastan yaña parlament alğa taba atlanğan adım , ägär dä parlament nindider däräcädä sistemasnı reformalauda rol uynasa , yaxşı adım bulır ide,älgä qädär upqın bar ide , xökümät üz başına eş alıp bardı . Küplär parlamentnıñ yaña äğzalarına qarata borçılu belderä. Misal öçen alar arasında xoquq yaqlaw oyışması Human Rights Watchnıñ suğış cinayätçese dip ğäyeplägän eleke köçle komandir Abdul Rasul Sayyaf ta utıra.Sayyaf parlamanet Äfganstandağı çınbarlıqnı kürsätä di .Xabär agentlıqları HRWnıñ Aziä tikşerü direktorı Sam Zarifinıñ äfgannarnıñ kübese keşe xoquqların tupas räweştä bozğan keşelärgä parlamentqa saylanırğa röxsät itelgän öçen borçılalar digän süzlären kiterä. Äfgan xatın qızı öçen parlamentnıñ cıyıluı ömed tudıra, parlamentnıñ tübän palatasındağı urınnarnıñ 25%tında xatın qızlar utıra. Malali Joya isemle xatın qız deputat parlamentqa saylanğan möcahidlärgä qarşı çığaçağın belderep şau şuğa säbäp buldı. Joya ,

saylawlar qorallı möhittä ütkän öçen xalqıbız borçıla xalqıbız häm xalıqara cämäğätçelek demokratik saylawalar kötmäskä tieş, saylawlar demokratik bulmadı, bez aqçası , köçe bulğan häm çit illär tarafınnan yaqlanuçılarnıñ parlamentqa saylanuına şaxit buldıq.Alarnıñ utıruı parlamentıbıznı pıçrata.Ämma bez xalqıbıznıñ çın wäkilläreneñ dä parlamentqa saylanğanın onıtmasqa tieşbez, qızğanıçqa qarşı alar az dip äytte Joya Malalay. färidä xämit
XS
SM
MD
LG