Accessibility links

сишәмбе, 6 декабрь 2016, Казан вакыты 05:49

Kievneñ Mäskäw belän bäyälär suğışı: gaz bäyälären arttıruğa mömkin cawap çaraları


Rusiä belän Ukraina arasında yaña köç belän başlanıp kitkän gaz suğışında inde diñgez frontı açılırğa tora - sişämbedä Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko Rusiä üzeneñ Qara diñgezdäge flotın Aqyar-Sevastopol''dä totuı öçen Ukrainağa kübräk aqça tülärgä tieş tügelme digän soraw quydı. Kievtäge qayber räsmilär, Mäskäw xäzer yıl sayın tülägän 98 million dollarnı arttırırğa tieş dip isäpli.

Rusiäneñ Qara digezdäge flotı yazmışı Mäskäw öçen şaqtıy möhim mäs''älä bulsa da, belgeçlär Kiev tüläwne arttıru turındağı yaña taläbe belän ällä ni zur uñışqa ireşmäs dip uylıy. Mäskäwdäge Carnegie üzägennän Nikolay Petrov ğomumän, Qara diñgez flotınıñ Rusiä öçen strategik ähämiate inde kimi bara di:

"Beryaqtan, Ukrainanıñ 15 yıl buyı bäysez däwlät bulıp yäşäwe däwerendä Qara diñgez flotı üzeneñ xärbi-strategik ähämiaten inde yuğalttı. İkençe yaqtan isä, Ukraina flot mäs''äläsen basım yasaw öçen yış qullanıp kilde, anıñ inde 90-nçı yıllar başındağı tösle möhimlege qalmadı", di Nikolay Petrov.

Mäskäwdäge säyäsi texnologiälär üzägennän Tatyana Stanovaya bu fiker belän bik ük kileşep betmi. Ul, flotnıñ strategik ähämiate üzgärsä dä, anıñ tiräsendäge wäzğiattä bu ikençel urında ğına tora, dip belderä:

"Bu oçraqta iñ möhime bulıp psixologik yağı tora, ägär dä Mäskäw flotnı Qırımnan çığarırğa mäcbür qalsa, bu Rusiä yözenä tap töşerep, anıñ tışqı säyäsätenä zian kiterer häm Rusiädä Putin säyäsäteneñ uñışsızlığın añlatır ide", di Tatyana Stanovaya.

Berük waqıtta ul, ukrain yağı Aqyardağı xärbi diñgez nığıtması mäs''äläsen söyläşülär östälenä çığarırğa bik tırışmas ta, dip uylıy:

"Kiev "Gazprom" belän söyläşülärendä şuşı ike närsäne - gaz häm flot mäs''äläsen bergä bäyli almıy, monı Yuçenko barı tik Putin belän söyläşkändä genä kütärä ala. Ämma gaz söyläşüläre älegä qädär bu däräcägä kütärelmäde", di Mäskäwdäge säyäsi texnologiälär üzägendä tikşerenü bülegen citäklägän Tatyana Stanovaya.

Başqa qayber belgeçlär, Kievneñ Mäskäw belän soñğı satulaşuında flottan tış ukrain yağı Rusiä öçen ärnüle tağın ber närsäne - Mukaçevo häm Aqyar-Sevastopol''dä urnaşqan radar stansiäläre yazmışı mäs''äläsen kütärä ala dip isäpli. Rusiä qorallı köçläre şul stansiälärne qullana häm alar Rusiäneñ saqlanu qüwäten tä''min itüdä zur urın alıp tora. Moñardan tış Rusiäneñ xärbi- saqlanu industriäse haman da Ukrainada äle sovet çorınnan birle citeşterelä torğan kiräk-yaraqlarğa bäyle. Ämma bu beryaqtan Ukraina öçen basım yasaw çarası bulsa, ikençe yaqtan monı ğämälgä quyu anıñ üzenä dä qurqınıçlar tudıra ala. Nikolay Petrov:

"Ägär dä Ukraina Rusiägä awır industriä malların satunı tuqtatsa, bu hiçşiksez Rusiä iqtisadı häm saqlanu industriäse öçen awırlıqlar tudıraçaq-tudıruın. Ämma bu Ukraina iqtisadı öçen dä problemalar çığaraçaq, çönki ul şul mallarnı Rusiädän tış başqa berqaya da sata almayaçaq", di Petrov.

Ukraina Rusiä gazına nıq bäyle, "Gazprom"nıñ xäzer Kiev öçen bäyälärne kisken arttıruı anda citdi iqtisadi wä ictimaği näticälärgä kiterä ala.

Kärim Kamal
XS
SM
MD
LG