Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 18:42

Nail Äyupov: Minem teatr säxnäsenä yulım uraw buldı


Bu aralarda şou-bizness, tatar estradası teması bik aktual’. Nik disäñ, Yaña yıl aldınnan törle konsertlar, tamaşalar ayıruça küp bula. Citmäsä, bu atna axırında, döresräge, 23-24 dekaber könnärendä, inde xäbär itkänebezçä, “Tatar cırı-2005” konsertları uzdı. Tatar estradasındağı älege iñ populyar häm iñ bäxäsle tamaşa turında söyläşülär, bäxäsläşülär şaqtıy işetelä. Bezneñ programmalarıbızda da sez tatar cırı bäygese xaqında yazmalar äle işetersez. Ä bügen isä tatar estradası, milli yoldızlarıbızğa bağışlanğan matbuğatqa küz salıyq. Şunısın da äytergä kiräk, tatar şou-biznesı başqa milli biznes tarmaqlarınnan ayırmalı bularaq, zur tabışlar kiterä torğan ölkä. xalıqta populyarlıq qazanuda da, keremnärneñ küläme buyınça da anıñ belän tatar matbuğatı da, milli suvenirlar citeşterü dä, başqa tarmaqlar da yarışa almıy. Xäzer inde Tatarstanda şou-biznessqa bağışlanğan matbuğat çaraları da arta bara. Menä küptän tügel genä tatar estradası yañalıqların citkerüçe tağın ber gäcit dönya kürä başladı. Yaña qaraşlı gäcit digän şiğär astında çığa tora basma “Käyef niçek” dip atala. Anı respublikanıñ iñ öre tawış yazdıruçı firma – Bars records şirkäte näşer itä.

Äydägez äle, şuşı basmanıñ 4 sanında nilär xaqında yazılğan ikänen qarap kitik. Gäcitneñ iñ külämle mäqäläse Finländiädä yäşäp icat itüçe cırçı Cämiläneñ ätisen tabu qıyssasına bağışlanğan. “Käyef niçek” basmasınıñ baş möxärrire Danil Säfärov Cämilä belän anıñ ätise yäşägän Perm şähärenä üze barğan. Şuña da, uquçılar cırçınıñ 22 yıldan soñ tabılğan ätise belän oçraşuı xaqında bik täfsille mäğlümät ala ala. Cämilä üze ätiseneñ tabıluın belüe turında menä niçek yaza. «Jdi menya» tapşıruınnan şaltıratqanda, min maşinada bara idem. Tizlegem säğätenä 140 çaqrım tiräse. Üç itkändäy benzin bette. Yul qırıyında yılap utıram şunda. Politsiä kilep tuqtadı da: «Nik yılıysız, närsä buldı», - dip sorıylar. «Benzin bette», - dim. «Şuña yılıylar, di meni». «Yuq», - min äytäm, - «aña tügel, ätiem tabıldı, şuña şatlanıp yılıym», - dip söylägän Cämilä. Uquçılar şulay uq küpsanlı fotolar belän dä tanışa ala. Mäqälä avtorı oçraşu mizgelläre, Cämiläneñ bala çağındağı sürätlär, anıñ ätise häm äniseneñ fotoräsemnäre belän tanışırğa mömkinlek birä.

Monnan tış, «Käyef niçek» gäcitendä tatar estradası yoldızı xaqında imeş-mimeşlär, soñğı yañalıqlar, xäbärlär uqırğa mömkin. «Tatarstan – Yaña ğasır» telekanalında Yaña yıl kiçäse nindi räweştä uzaçağı xaqında da mäğlümät alıp bula bu gäcittä. Xäyer, monda tatar estradası turında ğına yazılmağan. Mäsälän, gäcittä rus cırçıları, xätta Hollywood yoldızı Marylin Monroe xaqında mäğlümät alıp, «Striptiz irlär eşeme?» digän yazmada şuşı hönär belän şöğellänüçe yegetlärneñ fikerläre belän tanışıp bula. Yegetlär üzläre genä tügel, alarnıñ yörgän qızları da älege şöğelgä qarşı tügel ikän. Gäcittä «Tatar cırı» bäygesenä bağışlanğan bit tä bar. Monda festival’neñ 2000nçe yıldan başlanıp kitkän tarixı, uzğan yıllardağı lawreatları belän tanışırğa mömkin. «Bars records» üzeneñ basmasında cır söyüçelärne yaña ğına dönya kürgän muzıkal’ cıyıntıqlar belän tanıştıra, tatar estradasınıñ iñ populyar cırlarınıñ xit-paradın täqdim itä.

Bügenge «Matbuğat közgese» tapşıruında sezgä tağın ber basma – «Säxnä» jurnalı xaqında da äytep kitäse kilä. Ul teatr häm estradağa bağışlana. Jurnalnıñ noyäber-dekaber sanında uquçılar tatar estradasınıñ yäş yoldızları Güzäl Urazova häm İldar Xäkimov belän äñgämä uqıy alalar. Perm’ ölkäseneñ Barda rayonınnan kilgän Güzäl häm Başqortstannıñ Älşäy rayonında tuıp üskän İldar xäbärçe Ruzilä Möxämmätovağa üzläreneñ tormışları, icatları xaqında söylägännär. Jurnalda yaña yıl teması da açılğan. Berniçä artist häm cırçı 2005 yılnıñ alar öçen närsä kitergäne häm kiläse yılda närsä kötkännäre xaqında fikerläre belän urtaqlaşa. Mäsälän, artistka Firaya Äkbärova öçen uzğan yıl bik şatlıqlı bulğan – anıñ onığı tuğan. Ä menä näfis süz ostası İldar Qıyamovnıñ ikençe ulı dönyağa kilgän.

İnde äytep kitkänebezçä, «Säxnä» jurnalı estradağa ğına tügel, teatrğa da bağışlana. Şuña da älege basmadan tatar teatrı tarixı, teatr artistları xaqında şaqtıy qızıqlı yazmalar küp. «Alqışlar» rubrikasında teatr belgeçe İltani İlyalova tanılğan artist Nail Äyupov turında yaza. Tizdän üzeneñ 70 yıllığın tutıruçı Nail Äyupov Möslim rayonınıñ Türäş awılında tua, anıñ yäşlek yılları bik awır, aç çorlarğa turı kilä. «Yaz citügä äniläreneñ üzlären urman-qırlarğa aşarğa yaraqlı ülän cıyarğa cibärülären, soñraq isä äniläreneñ çögender yafrağı, bäräñge ürentese salıp aş peşerülären yaxşı xäterli Nail», dip yaza İltani İlyalova. Nail Äyupovnıñ teatr säxnäsenä yulı şaqtıy uraw bulğan. Ul armiä saflarında xezmät itä, annarı Möslimdä eşli, Qazannıñ 12 texnik uçilisçasına uqırğa kerä. Näq menä şunda anı dramaturg Säyet Şäkürov kürep ala häm alda dramtügäräkkä, annarı 1962 yılda teatr uçilisçası açılğaç şunda alıp kilä. Öç yıl yarımnan Nail Äyupov inde Kamal teatrı säxnäsendä uynıy başlıy. «Xalıq artistı» dip atalğan älege yazmada artist «Äni kilde» spektaklendä başqarğan adäm aqtığı, egoist İslam role turında ber qızıqlı istälege belän dä urtaqlaşqan. «Aşxanägä aşarğa kerdem. Kassağa kilep cittem. Kassir apa minnän aqça da almıy, minem belän söyläşmi dä, bar, aşa, di. Minem aşım aş bulmadı. Yanına kilep bu xälneñ säbäben soradım. Bu äytä: «Min anasın öyenä kertmägän keşe belän söyläşmim», - di. Min şunda ğına añladım, ul «Äni kilde» spektaklen qarağan ikän», dip söylägän Nail Äyupov.

Jurnalda şulay uq rejisser Marsel’ Sälimcanovnıñ fotosürätläre häm anıñ turında istäleklär, «Canğa xozur» rubrikasında Tuqaynıñ fotoräsemnäre häm alarnıñ tarixları basılğan. Tatar teatrına 100 yıl tulu uñayınnan «Säxnä» üzeneñ uquçıların teatrıbıznıñ tarixı belän tanıştırunı başlap cibärgän. Jurnalnıñ noyäber, dekaber sanında da şundıy yazma bar. Monda Ufadağı tatar-başqort truppasınıñ oyıştırıluı xaqında tatar teatrın oyıştıruçılarnıñ berse – Loqman Aitovnıñ istälekläre dönya kürgän. Älege truppa Başqort däwlät teatrına nigez saluçısı. Menä yazmadan ber özek. «Ufanıñ üz artist-srtistkalarınnan – Märfuğa İmanskaya, Häcär Hilalova, Ğimal Minhacov, Xaci Boxarskiy häm başqalar belän söyläştek. Rayonnardan yäş artistlar häm qurayçılar çaqırttıq. Ul arada Fäxernisa Sämitova, Ğilac Kazanskiy häm Ämin Zöbäyerovlar da qaytıp cittelär. Mäcit İldar belän Roqıya Kuşlovskayalar da kilep töşte. Şulay itep sostavında 25läp keşe bulğan Tatar-başqort drama häm muzıkal’ komediä truppası oyıştırıldı. Baş rejisser Şakir Şamil’skiy, mine truppanıñ cawaplı citäkçese itep bilgelädelär. 1925 yılnıñ 24 oktäber könne Mäcit ağa Ğafurinıñ yaña äsäre – «Qızıl yoldız» pyesası belän sezonıbıznı açıp cibärdek. Postanovka bik uñışlı çıqtı, avtornı da, uynawçılarnı da säxnä aldına qabat-qabat çığarıp alqışladılar. 1-2 könnän soñ ük «Ğäliäbanu»nı quyıp cibärdek, Ufada mondıy «Ğäliäbanu»nı kürgänebez yuq ide äle, digän yuğarı bäyäne işettek», - dip yazğan Loqman Aitov üzeneñ istäleklärendä. Şuşındıy qızıqlı istäleklär yanında uq yaña, üzeneñ tarixın äle başlıy ğına torğan teatr turında da yazma urnaştırılğan Säxnä jurnalında. Süz Buada 2004 yılda munitsipal’ professional’ däräcädä eşli başlağan Bua tatar satira teatrı turında bara.

Monnan tış «Säxnä» jurnalınıñ «Beryalğansız» rubrikasında mädäni yañalıqlar belän tanışıp, Marsel’ Ğälievneñ «Süzsez doğa» yazmasın, Räbit Batullanıñ «Tuzğa yazmağan xällär» kitabınnan alınğan mäzäklär, epigrammalar uqırğa, Asiä Yunısovanıñ «İlhamlı İlham» isemle mäqäläsennän Başqort opera teatrı cırçısı İlham Wäliev xaqında belergä bula. İsegezgä töşerep ütäm, bolar barısı da «Säxnä» jurnalınıñ noyäber, dekaber sanında.

Estrada häm teatrğa bağışlanğan menä şundıy bay mäğlümätle, qızıqlı häm tösle jurnal dönya kürä Tatarstanda. Anıñ uquçıları da şaqtıy. Ğomumän, qayber aqıllı, citdi basmalarğa qarağanda şou-bizness, estrada, yoldızlarğa bağışlanğan matbağanı kübräk uqıy xäzer xalıq. Läkin äle bu basmalarnıñ da potensialı zur, alarnıñ da üzlärenä cälep itäse uquçıları şaqtıy. Menä, mäsälän, tatar estradasın çit itmägän millättäşebez, «Taif» kompaniäseneñ citäkçese Al’bert Şihabetdinov tatarça matbuğatnı uqımıy ikän, gärçä milli eşlärne çit-yat itmiçä, üzeneñ şirkäte isemennän küp kenä estrada häm teatr yoldızlarına yärdäm itsä dä. Bu xaqta ul «Veçernyaya Kazan’» gäcitendä bastırılğan äñgämädä söylägän. Al’bert äfände «Kommersant», «Rossiyskaya gazeta» häm «Veçernyaya Kazan’»nı ğına uqıy ikän.

Gölnaz İlgizär

XS
SM
MD
LG