Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 00:21

Rusiä: ĞRO turında qanun qabul itelde. Yewropa Berlege eşläp qararğa cıyına


Comğa könne Rusiä Duması ğäyre-räsmi oyışmalar (ĞRO) östennän kontrolne köçäytkän qanunnı öçençe, soñğı uqılışta qabul itte. Küp tänqit tudırğan bu qanunğa axır çiktä tözätmälär kertelde. Yevropa Komissiäse monı xuplap qarşı aldı, ämmä, bu qanun ğomümän qabul itelmägän bulsa, yaxşıraq bulır ide dip belderde.

Ğäyre-räsmi oyışmalar Kremlneñ xakimiät vertikälenä tezelep betmägän soñğı tarmaq sanala ide. Nixayät alarğa da çirat citte. Kreml bu niäten, andıy oyışmalarnıñ qayberläre çit il aqçasına säyäsät belän şöğellänep yata, moña çik quyarğa kiräk dip añlattı.

Rusiäneñ üzendä genä tügel, Könbatışta da bu qanunğa kisken tänqit kütärelde. Şuşı basımnan soñ Rusiä prezidentı Vladimir Putin qanunğa qayber tözätmälär kertergä quştı. Comğa könne Duma üzeneñ bu yıldağı soñğı utırışında menä şul tözätelgän ölgene 3nçe, soñğı uqılışta qabul itte. 357 deputat uñay, ni barı 20se qarşı tawış birgän. Rusiäneñ xäzerge Duması öçen ğädäti sannar.

Qanunnıñ berençe, qırıs ölgese belän çağıştırğanda, qabul itelgäne beraz yomşağraq. Misal öçen, bar ğäyre-räsmi oyışmalar, şul isäptän çit illärneke dä Rusiäneke itep terkälergä tieş diğän matdä töşerelep qaldırılğan. Alay da, çit il oıyşmaları 6 ay eçendä terkäw pulatına barıp üzläre turında xäbär itergä tieş bulaçaq. Monnan tış, berençe ölgedä çit il keşelärenä Rusiä oyışmalarında eşläwne tıyğan matdä bar ide, ul da töşerelgän.

Yevropa Komissiäseñ süzçese Emma Udwin bu tözätmälärgä xuplaw belderde, ämmä şulay da:

NC122307 "Berençe ölgegä berniçä täzätmä kertelde, häm alar döres yünäleştä. Älbättä, bez bu qanunnıñ ğomümän qabul itelmäwen telär idek, şulay da tözätmälär anı beraz yomşarttı, xäzer bez yaña wazğiätne küzätep baraçaqbız, di Yevrokomissiä wäkile."

Yevropa Berlege Rusiädäge humanitar yärdäm programmaların nigezdä ğäyre-räsmi oyışmalar aşa başqara. Misal öçen, Çeçnädä 20 million Euro külämendäge sotsial-tergezü programması şularnıñ berse. Uzğan atna Yevokomissiä, bu qanun älege programmağa zıyan kiterergä mömkin dip kisätte. Emma Udwin süzlärençä, yaña qanun belän niçek bulasın xäzergä farazlaw qıyın, alar bu programmanı däwam itep qarayaçaq:

NC122309 "Bez Tönyaq Kavkazdağı eşçänlegebezne däwam itäçäkbez. Sälämätlek, mäğärif, tormış şartların yaxşırtu ölkäsendäge eşlärebezne. Yaña qanun moña niçek tä''sir iter, älegä äytü qıyın, bez bu yaña şartlarda quldan kilgänçä tırışıp qarıybız di, Yevrokomissiä süzçese."

Rusiäneñ xoquq yaqlawçıları qanunnıñ bu yomşartılğan ölgese belän dä qänäğät tügel. Mäskäwdäge Helsinki törkeme citäkçese Ludmila Alekseeva, bu qanun bezneñ Konstitutsiädä qaralğan xoquqların çikli, bez Strassburgtağı Yevropa mäxkämäsenä şikäyät itäçäkbez dide.

Parlamentnıñ yuğarı pulatı, Federatsiä Şurası qanunnı kiläse atnada qararğa cıyına.

-Ali Gilmi
XS
SM
MD
LG