Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 06:01

2005 Törkiä öçen nindi yıl buldı?


Törkiäneñ ütkän yılına analiz yasasaq 2005 uñışlı ütte dip äytergä mömkin. Läkin bu uñışnı kemgä kürä ülçibez digändä, poblemalar çığuwı ixtimal. Uñışnı eşquarlarğa, säwdägärlärgä, industrialistlağa, kapitalistlara kürä me, yuq isä aylıq mäğaşına ğına yäşägän uqutuçı, akademik, eşçe, şäfqat tutaşı, yäğni proletarlarğa kürä me? Bıyıl Törkiä AB kön tärtibenä mende, şulay itep Avropa standartlarına ireşü öçen bar köçe belän tırışa başladı. Läkin şunı onıtmasqa kiräk, ğasırlar buyı iäläşkänne qanunnar, kürsätmälär belän genä tıyu bik ciñel eş tügel.

Atna azağına taba Törkiäneñ kön tärtibenä rişwätçelek tamğa suqtı. Bolğarstannan Törkiägä kergändä Edirne tamojnäsendä 60-tan artıq politsiä belän tamojne/gümrük xezmätkären rişwät aluda ğäyepläp qulğa aldılar. Alar östennän xökem protsesı başlanaçaq. Şuşı şäxeslärneñ yulçılardan rişwät aluları yäşren kamera belän töşerelgän. Şäreq illärenä, Rusiägä xas bu çir, qayberäwlär öçen tabiği kerem, moña faqirlek säbäpçe diyüçelär bar. Yänäse, babaylar äytmeşli “maylamağan arba şığırdıy”. Yarıy, rişwät alalğanı ala, alalmağanı nişläsen? Döres, monıñ cawabı yuq.

Soñğı atnada iğlan itelgän statistikağa kürä, Törkiädä eşsezlek bıyılda 9,7%-qa üskän. 2000 yılda 1 million 460 meñ keşe eşsez bulsa, xäzer 2 million 230 meñ. Bigräk tä yäşlär arasında bu protsent yuğarı. Xökümät uñışlar turında ğına maqtanırğa yarata, industrial üseş bıyıl da 5 %-nı aştı di. Läkin ildäge eşselek kimemi, östäp, burıçı da üsä bara, 200 millard dollarnı aştı. İstanbul Industria Oyışması räise Tarık Küçük, ”ekonomika tayğaq platformada” dip zarlana.

Törkiäneñ burıçları artuwı öçen axmaqça iqtisadi säyäsät säbäpçe itep kiterelä. Şulardan berse bularaq Törkiä tabiği gazınıñ 2/3-en Russiädän satıp alıp ber ük waqıtta ike aradağı säwdä defitsitın Ankara zıyanına üsterä dielä. Xalıqara Energiä Agenturası Baş Ekonomistı Fatih Birol NTV televiziäsenä “bu xätle Rusiägä bäyle bulu bik zur risk tudıra” dip belderde. İkençe yaqtan turistik mönäsäbätlär täräqqi itä. Bıyıl da Törkiägä 1 million da 815 meñ Rusiä turistı kilde. Rus dip äytmibez çönki alar arasında bezneñ Tatar-Başqortlar da bar. Turist sannarı arta, ämma turistlar qaldırğan aqça şuşı defitsitnı qaplarğa citmi.

İnde zur käsep eşlärenä, xalıqara ekonomik häm säyäsi mönäsäbätlärgä başı citmägännärgä, aqça citmi dip äytüçelärgä, Törek däwläte zur ber şans birde. Telägän keşe, telägäne xätle şans qazana ala. Çönki yaña yıl lotorea biletları satışqa çıqtı. Xäzergä xätle 27 millon bilet satılğan. Xämmä keşe 2005 yılınıñ soñğı ber niçä könen şuşı bayu xıyalı belän ütkärä alaçaqlar. 2005 yıl qanatların açıp oçıp kitkändä tıñlawçılarıbız da ömetsez bulmasın digän izge teläk belän barçağıznıñ yaña yılların qotlap qalabız.

Äxtäm İbrahim, İstanbul
XS
SM
MD
LG