Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 22:17

Çeçnädä dollar äle dä patşa


Qulına dollar totqan çeçen qaçağı onığı belän çeçen-inguş çigendä

Qulına dollar totqan çeçen qaçağı onığı belän çeçen-inguş çigendä

Sovetlar berlege cimerelep rubl irekkä cibärelgäç, Rusiädä dollar töp aqça berämlegenä äylände. Distä yıldan artıq bu yäşel qäğäz baylıq, mullıq, däräcä bilgese bulıp tordı. Soğñı waqıtta dollarnıñ qimmäte şaqtıy töşte, läkin ul xakimlek itkän urınnar äle dä bar. Şularnıñ berse – Çeçnäneñ qara bazarı.


Groznıy bazarı. Ber ir keşe aqça alıştıruçıdan dollar häm evro bäyäsen soraşa. Çeçen bazarında törgäk-törgäk aqça bolğap torğan aqça alıştıruçılar ğädäti küreneş. Groznıy uramındağı cilne näq menä alar çığara digän şayartu bar. Şuşı bolğanıp toruları belän.

Rusiäneñ här töbägendä aqça alıştıru urınnarı adım sayın bulsa, Çeçnädä andıy maxsus urınnar yuq. Çeçnäneñ qara bazarı Tönyaq Kavkazda valuta satıp alıp bula torğan berdän-ber urın.

Sovetlar berlege işelgännän soñ rubl irekkä cibärelgäç, keşelärneñ distä yıllar cıyıp kilgän aqçaları parğa äylände, bäyälär kükkä aştı, dollar Rusiäneñ töp aqça berämlegenä äwerelde. Fatir, maşina, här närsä dollar belän bäyälänä başladı.

Soñğı yıllarda yäşel qäğäzneñ däräcäse töşte, wazğiät şaqtıy üzgärde. 4 yıl elek 1 dollar 29 rubl ide, xäzer 24,5. 6 yıl elek Rusiälelärneñ cıyğan aqçaları 38%-qa dollarda bulsa, xäzer 13%.

“Aqçam küp bulsa, min anı rubldä totır idem. Dollar häm evro ber töşä, ber menä, alar ışanıçlı tügel” di Groznıyda mexanik bulıp eşläwçe Aslan.

Yuğarı neft bäyäläre säbäple rubl soñğı yıllarda çınlap ta totrıqlı valutağa äylände. Şuña da qaramastan, çeçennarnıñ kübese äle dä dollarğa ışana.

“Keşelär dollar töşä digän farazlarnı işetsä dä, küplär monı maxsus säyäsät dip uylıy. Elekke işelülär turında kisätülär bulmadı bit. Xäzer dä ul farazlarğa ışanuçı yuq. Rişwätlär xaman da dollar da birelä, keşelär aqçasın dollarda saqlıy, säwdägärlär dollar belän eş itä” di Groznıydağı 59 yäşlek Äminä xanım.

Dollarnıñ Çeçnädä äle dä bäyädä bulu säbäpläreneñ berse – Törkiä kebek illärdän tawar taşuçılar dollar belän eş itä.

“Min Törkiä, Qıtayğa yörim, ä anda dollarda tülärgä kiräk. Evro alıp barsañ dollarğa alıştırası bula, bu aqça yuğaltu bula” di Astamir isemle alıpsatar.

Çeçnädän çittä isä dollarnıñ däräcäse ul qädäre yuğarı tügel. Rublneke kiresençe kütärelä. Kreml dä bu säyäsätne alğa sörä. İke yıl elek räsmilärgä dollar süzen äytüne xättä tıyarğa tırışıp qaradılar. Älegä bu eş barıp çıqmadı.

“Möxim finans operatsiälär, bäyälär ğädättä dollarda äytelä. Älbättä, qayber bäyälär evroda äytelä, çönki ul xäzer köçäyä bara. Läkin bu waqıtlıça ğına, evroğa küçüne añlatmıy. Dollar äle dä töp valuta bulıp qala” di Mäskäwdäge Alfa bankta baş iqtisadçı Natalia Orlova.

Dönya külämendä dä dollar äle dä töp valuta bulıp qala. Dönyadağı aqça saqlanmalarınıñ 2/3-se äle dä dollarda. Ämmä amerikan iqtisadında töşenkelek däwam itsä, dollar dönya teräge buludan tuqtarğa da mömkin.

Läkin bu barıber ber tön eçendä genä bula torğan xäl tügel. Keşelär üz dollarların başqa valutağa tiz äyländerä ala. Xalıqara finans sistemında struktur üzgäreşlär alay tiz bula almıy.

XS
SM
MD
LG