Accessibility links

шимбә, 3 декабрь 2016, Казан вакыты 18:51

30 август

Календарь

Алабуга Татар иҗтимагый үзәге җыелышы

Алабуга Татар иҗтимагый үзәге җыелышы

Алабугадагы Татар иҗтимагый үзәге активистлары, Путин сүзенә ышанмыйча, Татарстан президенты атамасын саклап калу өчен имза җыя башлаган.

Милли хәрәкәтнең атналык җыеннары хәзер бик сирәк шәһәрләрдә генә уздырыла. Шундый калаларның берсе – Алабуга. Чираттагы утырышта катнашып, без биредә яшәүче татарларны ниләр борчыганы белән кызыксындык. Безнең сорауларга шәһәр ТИҮ рәисе Рәфыйк Мәхмүдов, милли хәрәкәт активисты Фирдәвес Хуҗин җавап бирде.

Шушы утырышта күптәннән милли хәрәкәт чараларында катнашып килгән Фәридә Миңнебаева, Гөлсем Җаббарова, Миңнур апа, Габдулла Хәкимов, Нәкыйп Шәрхыев, Фоат Кашапов та катнашты.

– Алабуга каласы мәдәни чаралары, тарихи һәйкәлләре, музейлары, ярминкәләре белән Русиядә шактый танылды. Ә менә милли торыш бүгенге вазгыятьтә ни дәрәҗәдә?

Рәфыйк Мәхмүдов:

– Алабуга шәһәрен элек-электән урыс шәһәре дип йөрткәннәр. Шулай да заманында, моннан 25 ел элек биредә ТИҮ оештырдык. Шуны сүндергәнебез юк. Атна саен килеп фикерләшәбез, сөйләшәбез, яңалыклар уртаклашабыз. Әлбәттә, бирегә килүчеләрнең күпчелеге олы яшьтәгеләр. Шушы учакны сүндерәсебез килми, ул милләтебезгә дә, Алабуга каласында яшәгән татарларга да кирәк. Инде бик тирән сәясәткә кермибез, чөнки заманалар үзгәрде. Безне Чаллыдагы кебек булмаса да, шулай ук нык эзәрлеклиләр, ФСБлар, җитәкчеләр күзәтеп тора. Шуңа без кануннарга, Конституцияләргә таянып эш итәбез, шундый ниятләр белән максатыбызга ирешергә телибез. Эшләр бара.

– Рәфыйк абый, райондамы, шәһәрдәме, татар рухын мәктәпләр дә, балалар бакчалары да билгели. Меңьеллык тарихы булган Алабугада милли мәктәпләр торышы нинди хәлдә?

– Күтәрелеш чорында без ике татар гимназиясе, татар төркемнәре булган мәктәпләр, татар теле статуслы биш балалар бакчасы ачкан идек. Хәзер инде алар миллилектән нык кына чигенде, чөнки Русиянең сәясәте үзгәрде, басым көчәйде. Биредә хәзер күбесенчә урыс теленә күчеп баралар. Шулай да монда татар әдәбияты укытыла, татарча тәрбия алып барыла. Аллага шөкер, бу юнәлешне әлегә югалтмадык, анысына да риза булып яшибез.

– Татар дөньясы 30 августны булдыра алганча билгеләп узды. Сезнең Алабуга татарларында бераз җанлану, кузгалыш сизелдеме?

– Җанлану нык сизелмәде. Менә бит хәзер бар бәйрәмнәрне дә бертөрле генә үткәрәләр. Барысы да шоуга әйләндерелә. Билгеле, урыс җырлары янында татарчалары да яңгырады. Ләкин бу көнгә махсус басым ясап, республика көне диючеләр булмады.

Фирдәвес Хуҗин:

– Безнең Алабуга ТИҮ бүлекчәсе президент атамасын саклап калуда шактый эшчәнлек алып бара. Менә август башларында шушы атаманы, кайберәүләр аны статус ди, саклап калуда имзалар җыю эшен башладык. Белүебезчә, безнең бу башлангычка Чаллы, Түбән Кама төбәкләре дә кушылды. Анда да шушы эш бара. Моңа кадәр Казанда да шушы барды. Бөтендөнья татар яшьләре форумында да президент исемен саклап калу – Татарстан халкының үз эше, дигән фикерләр әйтелде. Шушы эшне, юнәлешне һичшиксез дәвам итәргә кирәк. Менә шундый чыгышлар, язмалар нәтиҗәсендә без дә имзалар җыю эшен киң җәелдереп җибәрдек.

– Фирдәвес әфәнде, Владимир Путинның, Татарстан халкы президент атамасын үзе хәл итсен, дигән сүзләреннән соң мөрәҗәгатькә имзалар җыю зарурлыгы каламы икән? Ни дисәң дә, Русия президенты әйткән сүзләр бит.

Сулдан: Фәридә Миңнебаева, Рәфыйк Мәхмүдов, Фирдәвес Хуҗин

Сулдан: Фәридә Миңнебаева, Рәфыйк Мәхмүдов, Фирдәвес Хуҗин

– Минемчә, бу кирәк эш, имзалар җыюны туктатырга ярамый. Ни өчен дигәндә, Путинның бу әйтүе әле президент исеменең гамәлдә калуын аңлатмый. Безнең алданган вакытлар да күп булды. Әгәр хәтерләсәгез, Татар конгрессы җыенында Бәләбәй татар гимназиясе директоры һәртөрле кысуларга үзенең фикерен әйткән иде. Владимир Путин ул чакта халыкның телен, мәнфәгатьләрен кысу – “полнейший бред и дурь” дип тә әйткән иде. Кызганычка каршы, бүген “өлкән” милләттән кала башка телләргә туган ватаннарында да өстенлек бирелми, алай гына да түгел, кече милләтләрнең телләре укытылмый. Бу тигезсезлекнең бер мисалы. Ярык тагарак алдында гына калмасак ярар иде. Сөйләү бер нәрсә, гамәлләре бөтенләй башкача булырга мөмкин.

Рәфыйк Мәхмүдов:

– Әйе, имзалар җыю бара. Инде меңнән артык җыелды. Менә бер өлеше кулыбызда. Фирдәвес әфәнде бик дөрес әйтте. Русиянең сәясәте икейөзле. “Византийское двуличие” шикелле инде. Бер нәрсә сөйлиләр, икенче нәрсә эшлиләр. Шуңа күрә, җыелган һәм җыелачак имзалар беркайчан да зыян китермәс.

Фирдәвес Хуҗин:

– Президент атамасын калдыру-калдырмау мәсьәләсен Дәүләт Шурасы хәл итәр, мөгәен. Әгәр дә безнең 200-300 мең култамга җыелса, шушы юнәлештә нинди дә булса карар кабул итү вакыты килеп җиткәч, уңай якка карар кабул итү өчен тәэсире искиткеч көчле булачак. Шуңа күрә, бу гамәлне, бу эшне дәвам итәргә, бу елның ахырларына кадәр алып барырга кирәк. Менә мин кая гына барсам да мөрәҗәгатьне, имза җыю кәгазьләрен үземнән калдырмыйм. Бу эшне яратып бетермәүчеләр дә булгалый. Без менә авылларга да, уку йортларына да мөрәҗәгать итәбез. Алар шундук кушылып китәләр, дип әйтә алмыйм, әмма төрле юллар белән эш алып барабыз.

Рәфыйк Мәхмүдов:

– Менә кайбер урысларның, кайбер татарларның да фикерләре дөрес түгел. Андыйлар безгә “Нигә башыгызны ватасыз? Сезгә барыбер түгелмени, президентмы, губернатор буламы, губернияме, республикамы, аермасы юк”, диләр. Безгә барыбер түгел. Республика дигән мәгънә – дәүләт дигән мәгънә ул. Ә дәүләтнең президенты да булырга тиеш. Губернатор ул губерния җитәкчесе. Милләтчелегебезне, үзебезнең дәүләтебезне югалтсак, барлык документлар, кирәкле кануннар, Конституциябез, барысы да юкка чыгачак. Бу-татар халкын инкыйразга китерәчәк. Шуңа, дәүләтчелегебезне, президентлыгыбызны бик нык сакларга, көрәшергә тиешбез.

Габделбәр һәм Асия Зиннуровлар

Габделбәр һәм Асия Зиннуровлар

30 августта Татарстан мөстәкыйльлеге турында Декларация кабул итү уңаеннан Азатлык кайбер истәлекләрне, вакыйгаларны бәян итте. Дистә еллар узгач та милли хәрәкәт вәкилләре татар мәнфәгате өчен көрәште. Шул гамәлләрнең берсе – Чаллы үзәгендә чиркәү салуга каршы чыгу булды.

Чаллы үзәгендә чиркәү салынырга тиешле урында боз сарае салынды һәм шушы көннәрдә Чаллы хоккей такымы биредә тугызынчы-унынчы уен сезонын башлап җибәрде. Милли хәрәкәт вакытында үз сүзен әйтмәсә, фидакарь апалар булмаса, биредә чиркәү чаңнары сугып торасы булган. Ә хәзер бирегә йөзләгән бала, яшьләр, өлкәннәр, меңләгән тамашачы килә. Шушы урында чиркәү салуга каршы чыгучыларның берсе, каршылык чараларында башлап йөргән Асия Зиннурова белән очрашып, шул чорларны искә алдык.

– Асия апа, сез озак еллар дәвамында Чаллы ТИҮенә йөрдегез, оештырылган чараларда катнаштыгыз, алдагы рәтләрдә булдыгыз. Шул еллар хәтерегезгә ни рәвешле сеңеп калды?

– Ул еллар мәңге күңелдә. Авыр еллар иде, күңелсез хәлләр дә булды. Ул чакта яшьрәк тә идем. Аллага шөкер, ул елларда милләтетебез өчен актив катнашырга туры килде. Кырыгар автобуслар белән Казанга, Болгарга, Биләргә барган чаклар булды. Бу вакытлар хәтеремә нык сеңеп калды.

– Асия апа, Чаллы халкы сезнең бер батырлыгыгызны әле дә хәтерли. Сез көрәштәшләрегез белән Чаллы үзәгендә чиркәү төзүгә каршы чыктыгыз. Шушы каршылык хакында Татарстандагы, Русиядәге урыс матбугаты зур шау-шу тудырды. Чаллыдагы христиан руханилары патриархка да мөрәҗәгать итте. Янәсе, Чаллы ТИҮе вәкилләре төзелә башлаган чиркәүнең нигезен җимергәннәр. Бу эшне берничә апа-әби “башкарганы” билгеле булгач, көлкеле вазгыять тә туган иде. Шул хакта сөйләсәгез иде?

– Ул чорда Җиңү паркының бер өлешен койма белән уратып алдылар. Монда нәрсә төзүләре белән нык кызыксындым, әйтүче, белүче булмады. Аннан инде зур чиркәү комплексы төзүләрен хәбәр иттеләр. Шуннан мин кәгазь-каләм алдым да, чиркәү төзелешенә каршы имзалар җыю эшен башладым. Җиңүгә бит христианнар гына өлеш кертмәде, күпме татар, мөселман башын салды. Имза җыю барышында минем янга кешеләр җыела башлады. Наилә (Нионелла) Фазлыева да килде. Керәшен кешесе булса да, шушында имзалар җыюда ул да катнашты. Тора-бара без 10-15 кешегә җиттек. Аннан соң чиркәүне җимердегез дип, хөкем карары чыгарып, Мәрзия Шакирова белән мине унбер көнгә төрмәгә дә яптылар. Чиркәү төзелешенә дип кирпеч, цемент, такталар китерә башладылар бит. Без төзелеш материаллары китергән машиналарны кертмәс өчен җан тартыштык.

Милли хәрәкәттә эш алып бару җиңел түгел инде. Милли хәрәкәттә булу – куркаклар эше түгел. Анда сабырлык кирәк. Чиркәү төзелешенә урын, рөхсәт биргән Чаллының элекке хакиме Рәшит Хәмәдиев 2003 елның 3 августында үлеп китте. Аның урынына килгән Илдар Халиков сентябрь аенда башка карар чыгарып, биредә тиз арада боз сарае төзелде.

– 90нчы елларда сезнең кебек апалар, әбиләр Азатлык мәйданнарында күп булып, милли хәрәкәткә аерым бер көч бирделәр. Хәзер дә милли хәрәкәт эшчәнлеге белән кызыксынасызмы?

– Соңгы вакытта авырып китү сәбәпле, Чаллы ТИҮе оештырган җыеннарга, чараларга бара алмыйм. Әмма бик барасы килә. Шулай да телефон аша хәл-әхвәлләрне белеп торам. Менә 30 августны да җыр-бию бәйрәменә әйләндерделәр. Милли җанлы кеше буларак бу күренешкә нык борчылам. Татар конгрессы да Сабантуйлар гына оештыруга кайтып калды. Хәзер басым бик көчле, әллә ни майтарып та булмыйдыр.

– Асия апа, әңгәмә барышында берничә тапкыр авыру булуыгызны искәрттегез. Сер булмаса, нинди чир икәнен әйтеп китә алмассызмы?

– Берничә тапкыр ашыгыч ярдәм чакыртырга туры килде. Алар авыру сәбәпләрен белә, әйтә алмады. Тикшеренә торгач авыруымның йөрәк белән бәйле булуы ачыкланды. Хәзер инде шушы көннәрдә Казанга операциягә чакырдылар.

– Элекке көрәштәшләрегез онытмыймы, хәл беләләрме?

– Милли хәрәкәттә ихлас, чын күңелдән йөргән кешеләр гел аралашып торалар. ТИҮ рәисе Рәфис, аның хатыны Нурзия, Наилә Вилданова һәм бик күпләр көн аралаш шалтыратып торалар. Аллага шөкер, балаларым, оныкларым да килеп торалар. Безнең бит биш балабыз, унике оныгыбыз бар. Балаларыбызны татар мәктәпләрендә укыттык. Оныкларыбыз да татар мәктәпләренә йөри. Безгә килгәч, урысча сүз катнаштырып сөйләшмиләр. Мин алардан кечкенәдән үк үзебезнең телдә сөйләшүне таләп иттем.

* * * *

Без Асия апа Зиннурованың тормыш иптәше Гәбделбәр әфәнденең дә кайбер фикерләрен белдек. Хатыны милли хәрәкәт эшендә, урам җыеннарында катнашканда, төрмәләрдә, мәхкәмә юлларында йөргәндә ачуы килгән вакытлар булмадымы икән?

– Ул елларда милли хәрәкәттә катнашу, көрәшү кирәк иде. Мин аны аңлый идем. Ул беренчеләр сафында булды. Балаларны да татарча тәрбияләү аның өстендә булды. Мин барысы өчен дә аңа рәхмәтле, диде Габделбәр әфәнде.

дәвам

XS
SM
MD
LG