Accessibility links

Кайнар хәбәр

Semberdä demografik krizis mäsäläse tikserelä


Semberdä “Yäş buınnı ruxi-äxlaqi yaqtan torğızu nigezendä demografik krizistan çığu” isemle fänni-ğamli konferensiä uzdı. Başta ölkä üzägeneñ 3 rayonında “tügäräk östäl”lär utırışları buldı. Lenin rayonında “Yäşlärgä cämğiättä üz urının tabuda yärdäm oyıştıru”, Timer yul rayonında “Ğailädä ir-xatın mönäsäbätläreneñ qulay yaqların kürsätü buyınça yaña eş ısulları (netraditsionnıye formı rabotı) qullanu” digän temalar qaraldı.

Mondıy temalarda haman da ”tıştan” yärdäm turında süz barğanğa, ällä ni yañalıq açılmadı inde. Rusiädä tirän tamır cäygän östän kötep utırunı därtländerü kebek qabul iteldelär bu temalar üzläre ük. Ä menä ZAGS binasında – yäş ğailälärne räsmi terkäw urınında citdi söyläşü buldı. Teması da citdi yañğırıy: “Ğailä - demografik säyäsätneñ üzäge”.

Monısı isä Rusiä şartlarında ğädäti bulmağan xäl. Sovet çorında äni keşe üz balasın “detsad” dip atalğan saqlıq kamerasına tapşıra da eşkä çaba ide bit. Nihayät, şundıy tärbiäneñ açı cimeşläre bügenge säyäsmännärne dä aynıttı, küräseñ: balanıñ näq ğailädä KEŞE bulıp formalaşa aluın añlıy başladıq, diärgä buladır. Ul''yan ölkäseneñ Üzäk Diniä näzaräte möftie Fatıyx xäzrät Aliullovnıñ çığışı ayıruça zur iğtibarğa layıq buldı. Ul İslam dine nigezendä yäşäw räweşeneñ töp äsasları belän tanıştırdı.

Ata-analarğa ixtiram, ğomumän, ğailädä üzara mönäsäbätlär, möselman dine taläpläre nigezendä quyılsa, bernindi bozıqlıqqa yul qalmıy. Araqı, narkotik kebek zäxmätlärgä İslam dineneñ mönäsäbäten dä iskä alırğa kiräk. Yäş ğailä tormışın tuylarda araqı söreme astında başlaw – üze genä dä oluğ cinayät, dide din ähele. Fatıyx xäzrätneñ küpxatınlıq institutına qarata äytkän süzläre ayıruça tä''sirle buldı. “Üz-üzeñne saqlaw instinktı Rusiädä ictimaği fiker tudıruçı oyışmalarda bu töşençägä uñay qaraş tudırmayaçaq”, dide ul. Nigezlämäse bolay. Bügen dä xälle, bay yäşlär arasında ber genä xatın belän yäşäwçelär siräk. Läkin barısı da urlaşu kebek yäşeren xäldä. Monı qanunlaştırsañ, azğınlıq, faxişälek küpkä kimer ide, sabıylar sanı kisken üsä alır ide. Alkaştan alkaş tua, ä cegärle ir-yegetlär yaxşı näsel qaldıra ala.

Şunısı iğtibarğa layıq: berniçä xatın belän yäşäw xoquqın birgän öçen genä dä İslam dinen mäsxäräläwgä künekkän cämğiät wäkilläre Fatıyx xäzrätneñ mondıy fikeren zur qızıqsınu belän cılı qabul ittelär. Ölkäneñ Grajdanlıq xälen terkäw üzäge başlığı Lyudmila Tixonova Fatıyx xäzrätneñ çığışı tekstın sorap alğan. Ölkä administratsiäse täqdime buyınça, çarada äytelgän iñ yaxşı fikerlärne tuplap, kitap çığarmaqçılar ikän.

“Tügäräk öställär”dän soñ uzğan Plenar utırışta ölkä xalqına häm citäkçelekkä möräcäğätlär qabul itelde. Läkin haman ber balıq başı: möräcäğätneñ töp mäğnäse – citäkçelektän tegesen-monısın soraw, taläp itü: yäş ğailägä yaxşı toraq sotsial'' yärdäm, balalar uçreşçdenieläre çeltären kiñäytü... Haman östän kötep utıru instinktın üsterü ğämälläre. Tabiğat qanunnarı nigezendä ürçüneñ här can iäse öçen töp instinkt ikänen onıtqanday kilep çığa. Añ, aqıl digän töşençälärgä layıq itep yaratıldgan Adäm balasına bu – zur gönah, dide din ähele.

Ğomumän, kolorado qoñğızınnan alıp fillärgä qädär teläsä nindi tereklek töre yäşäyeşeneñ töp mäğnäse häm maqsatı – üzeñnän dä kamilräk näsel qaldıru ğına ikänen onıtmasqa ide inde AÑ digän töşençägä layıq bulğan Adäm balasına...

Qızğanıç ki, plenar utırışta mäs’äläneñ quyılışı ikençeräk yünäleştä buldı kebek...

Ayrat İbrahim, Sember

XS
SM
MD
LG