Accessibility links

Кайнар хәбәр

Qıtay Quşma Ştatlarğa üzara säwdädäge problemalarnı xäl itü wäğdäsen birä


Räsmi säfär belän Qıtayğa kilgän amerikan prezidentı George Bush yäkşämbedä ilneñ yuğarı citäkçeläre belän oçraştı, häm şul söyläşülärdä Qıtay prezidentı Hu Cintao aña ikeyaqlı säwdä ölkäsendäge problemalarnı xäl itärgä tırışaçağın belderde. Amerikan yağı şuşı söyläşülärne "eçkersez" dip bäyäläde.

Quşma Ştatlarnıñ Qıtay belän mönäsäbätlärendä üzara säwdä xäzer iñ çetrekle mäs''älä bulıp tora, Washington xätta ägär dä Pekin tieşle çaralar kürmäsä aña qarşı Dönya Säwdä Oyışmasında çikläwlär kertü belän yanadı. Quşma Ştatlarnı borçığan problemalarnıñ berse - Qıtaynıñ intellektual'' milek xoquqın saqlaw öçen berni dä eşlämäwe. Bu il bügenge köndä filmnar, köylär, darular, zatlı kiemnärneñ pirat nösxälären eşläp satu ölkäsendä berençelekne totuçılarnıñ berse. Pekin citäkçeläre moña qarşı qırıs çaralar kürüne wäğdä itep torsa da, Qıtayda piratlarça eşlängän mallar yılına 50 milliard dollarlıq zian kiterä dip sanala.

Xäzer inde wäğdäne prezident Hu üze birä häm bu mäs''älädä Washington belän tığız xezmättäşlek urnaştıruğa äzer toruın belderä. Moñardan tış Qıtay prezidentı Bushqa, Pekin Quşma Ştatlar alğa sörgän başqa reformalarnı da ğämälgä quyarğa cıyına, di:

"Bez Qıtayğa da, bar dönyağa da faydağa bulaçaq säyäsät alıp barırğa cıyınabız, häm bez hiçşiksez yuan öçen başqa aqça berämleklärenä küçerü mexanizmın da ğämälgä quyaçaqbız", di Qıtay prezidentı.

Bügenge köndä Qıtay xökümäte yuan däräcäsen başqa aqça berämleklärenä qarağanda añlı räweştä tübän tota häm bu Qıtay mallarınıñ dönya bazarında, bigräk tä Quşma Ştatlarda arzan buluına, dimäk Qıtaydan mallarnıñ küpläp kilüenä, ä menä Qıtaynıñ üzenä bik az kertelüenä - yäğni säwdä defitsitına kiterä. İqtisadi mäs''älälärne tikşerüdän tış prezident Bush Qıtay citäkçelegen ildä keşe xoquqların xörmät itügä dä öndäde. Şuşı belderüen ul yäkşämbe irtän Pekindäge ber çirkäwgä kilep yasadı:

"Qıtayda ictimaği, säyäsi wä dini irekleklärneñ nığuı bik tä möhim. Bez Qıtaynı kiñräk ireklekkä küçü yulınnan baruğa öndibez", dide amerikan prezidentı Bush Pekin çirkäwläreneñ bersendä.

Qıtayğa anıñ belän bergä kilgän däwlät sekretare Rice, Pekinneñ keşe xoquqların saqlaw ölkäsendäge säyäsäte ikeyaqlı mänäsäbätlärdä äle şaqtıy çor aktual'' bulıp qalaçaq dip uylıy.

Qıtay küptän tügel genä ber protestant ruxanien, anıñ cämäğäten häm qärdäşen İncil häm başqa xristian ädäbiatın bastıru öçen 3 yıllıq törmägä xökem itte. Pekin xökümäteneñ irekleklär ölkäsendä şundıy qırıs säyäsät alıp baruı uñayınnan prezident Bush säfäre barışında, Qıtaydan ayırılıp yäşägän, ämma Pekin üzeneke sanağan Thay-wanne demokratiä ürnäge bularaq kiterde.

Ämma prezident Hu anıñ şuşı belderüen kürmämeşkä salıştı, amerikan prezidentı härwaqıt üzeneñ "ber Qıtay", yäğni Thay-wanne Qıtay öleşe itep kürgän säyäsätkä tuğrı buluın äytep tora dip belderde häm bu yulı da amerikan prezidentına "bez berqayçan da Thay-wanneñ bäysezlege belän kileşmäyäçäkbez", dide.

Kärim Kamal
XS
SM
MD
LG