Ütkän säyäsi sezonda yäşlärneñ zur säyäsättä äwzem qatnaşqanın küzättek. Rusiä belän Estoniä arasında Ciz Soldat häykälen Talinn üzägennän çitenä küçerü mäsäläsendä bäxäs çıqqaç, Naşi xäräkäte Mäskäwdäge Estoniä ilçelege qarşında qarşılıq çaraların ütkärde. Estoniädä üzendä dä Rusiä yaqlı “Tönge Dozor” yäşlär xäräkäte külämle qarşılıq çaraların oyıştıruçılarnıñ berse buldı. Cäy başında oppozitsiäneñ “Rizasızlar marşı” quyıp taratılğanda ber uk waqıtta, “Berdäm Rusiäneñ Yäşlär gvardiäse” 15 meñ yäş keşe qatnaşlığında “Rizalar marşın” ütkärde.
“Novıye İzvestiä” gäzite xäbärçese, şuşı “Rizalar marşı”nda qatnaşqan keşelär belän söyläşkän bulğan. Alar anda aqça eşläw maqsatında çıqqannarın yäşermädelär, dip yaza gäzit xäbärçese. Andıy ciyınnarğa, ber keşegä urtaça 300-läp sum tülilär, alarnı tuplawçı brigadirlar, här kitergän keşe öçen, östämä 200 sum ala. Bu sannar Novie İzvestiä gäzitneñ aprel sannarınıñ bersendä kiterelde.
Yäş säyäsi ekspertlar belgeçläre Oleg Bondarenko, yäşlärne uram ciyınnarın aqça tüläp çığaru yäki östän quşıp qatnaşırğa mäbür itü – ğädäti xäl,di. Bu alımnı küpçelek yäşlär oyışmaları qullana.
NAŞİ xäräkäte aqça tülämäsä dä, yäşlärne Mäskäwne kürsätäbez digän buşlay Mäskäwgä belän kürşe töbäklärdän alıp kilä. Başqa cirlärdä, buşlay mobil telefon birälär, yäki ber ni birmiçä, uqığan cirdä imtixannarnı tapşırğanda qıyınlıqlar çığu belän kisätälär, dip äytä belgeç. Administrativ basım yasaw yulları, ğädättä xökümät yaqlı säyäsi köçlärdä genä bula. Başqa firkälärgä isä, xalıqnı başqa yullar belän tuplarğa turı kilä. Bu eş belän şögellänüçe maxsus şirkätlär bar. Şuşı promouter şirkätlärne internetta ciñel ezläp tabıp bula. Promouter dip reklamalaw maqsatında uramda kägäz belderülär taratıp yörüçe, towarlarnı tanıtuçı keşene atıylar. Biznes şirkätlär bu waqıtlıça eşkä yäşlärne yallıy. Qayber oçraqlarda, säyäsi firqä häm xäräkätlär dä bu yuldan bara.
Uram ciyınnarına, aqçağa çığaru täcribäse Tatarstanda da bar. Tatarstanda uyın avtomaltların tıyu turındağı qanun proektı qaralğanda, uyın salonnarı xucaları külämle uram ciyınnarın ütkärde. Anda şigär kütärep torğan yäşlärneñ, aqçağa yallanıp çıqqannarın Tatarstanıñ räsmi gäzitläre dä yazdı.
Başqa säyäsi köçlär, aqça birmäsä dä, säyäsi däräcä qazanu yulların kürsätä. “Molodaya Gvardiä” xäräkäteneñ Tatarstandağı bülege, küptän tügel, “Politzavod”, digän proyektnı başlap cibärde. Şuşı säyäsi bäyğelärdä qatnaşuçılarğa Qazan şähär duması deputatlarınıñ yärdämçeläre bulıp urnaşu mömkinlege birelä. “Berdäm Rusiä” firqäse isemlege belän, respublika parlamentı deputatı urının aluçlar da buldı. İsemen atarğa telämägn ber Qazan yegete bezgä bolay dip söyläde : “Min piketlarda qatnaştım, bu Qazanda yaña transport sxemasına qarşı avtobus xucaları oyıştırğan piketlar ide. Min anda aqça öçen çıqtım. Anda berniçä säğät basıp torğan öçen miña tülädelär. Säyäsi firqälärneñ piketlarında min qatnaşmıym. Säylawlarda üzem xäl itkänçä tawış biräçäkmen.”
Yäş säyäsi ekspertlar berläşmäse başlığı Oleg Bondarenko fikerençä, säyäsi ciyınnarğa aqça tülätep çığaru, aña eşkä kebek qaraw, yäşlärneñ säyäsättän küñele qaytuğa kiterä. Levada üzäge belğeçe Leonid Sedov ta, bu fiker belän kileşä, ul xäzerge waqıtta yäşlärneñ küpçelege säyäsät belän qızıqsınmyı häm äxlasız bitaraf bulıp üsä, di.
Tatarstandağı “Berdäm Rusiä” firqäseneñ yäşlär bülege başlığı İldar Berxeev da, yäşlärneñ säyäsät belän ällä ni qızısınmawın tanyı. “Tatar-inform” ağentlığında ütkärelgän mätbuğat oçraşuında ul bu xaqtağı sorawğa bolay cawap birde: “Bu töşençägä niçek qararğa bit. Qızıqsınmaw, belmäwdän kilergä mömkin. Belmägän äyber qızıq tügel, kemneñ kem buluın belmäğäç keşe yañalıqlar tapşıruların niçek qızıqsınıp qarıy alsın? Vladimir Vladiroviç Putinnan qala ber kemne belmäsä, Televideniedä tağın kemne küräbez? İvanovnı, Medvedevnı... Tağın Grızlov häm Mironovnı, süz uñayınnan, alarnıñ kem buluın ğel butıylar. Kemneñ kem ikänen belgmägäç, qızıq tügel inde . Mäsäläne añlap, eş itkändä, añlatu eşlären alıp barğanda, yäşlärneñ küzläre yana başlyı. Säysät iñ qızıq tarmaqlarnıñ berse, gel qaynap torğan bu eştä här yäş keşegä qatnaşu bik qızıq bula başlıy. Yäşlärneñ säyäsi belemnäre, bik tübän däräcädä şul.”
Belgeçlär fikerençä, yäşlärne ideologiä belän genä uramğa çığaru awır, xäzerge buyında , sovetlar xakimiätte cimerlgän yıllarda kebek, iskelekkä bulğan qarşılıq ruxı yuq. Fikerle yäşlär da bar, ämma alar bik az, di belgeçlär. Levada üzäge belgeçe Leonid Sedov süzlärençä, aqça öçen teläsä nindi cıyınğa çığarğa äzer bulu, teläsä nindi şiğärälär astına basırğa äzer bulu şuşı yäşlär üskäç tä, üzen sizderäçäk.
Şul uq waqıtta, tatar icitmaği üzäge ütkärgän piketlarında qantaşuçılarnı sanı ber ike distädän artmyı, häm anda kübesneçä ölkän buyın keşeläre genä çığa. Ütkän comğa könne millätara näfrätqa qarşı uzdırılğan piket ta milli xäräkät veterannarı qatnaşlğında ğına ütte.
Bikä Timerova.
Başqa säyäsi köçlär, aqça birmäsä dä, säyäsi däräcä qazanu yulların kürsätä. “Molodaya Gvardiä” xäräkäteneñ Tatarstandağı bülege, küptän tügel, “Politzavod”, digän proyektnı başlap cibärde. Şuşı säyäsi bäyğelärdä qatnaşuçılarğa Qazan şähär duması deputatlarınıñ yärdämçeläre bulıp urnaşu mömkinlege birelä. “Berdäm Rusiä” firqäse isemlege belän, respublika parlamentı deputatı urının aluçlar da buldı. İsemen atarğa telämägn ber Qazan yegete bezgä bolay dip söyläde : “Min piketlarda qatnaştım, bu Qazanda yaña transport sxemasına qarşı avtobus xucaları oyıştırğan piketlar ide. Min anda aqça öçen çıqtım. Anda berniçä säğät basıp torğan öçen miña tülädelär. Säyäsi firqälärneñ piketlarında min qatnaşmıym. Säylawlarda üzem xäl itkänçä tawış biräçäkmen.”
Yäş säyäsi ekspertlar berläşmäse başlığı Oleg Bondarenko fikerençä, säyäsi ciyınnarğa aqça tülätep çığaru, aña eşkä kebek qaraw, yäşlärneñ säyäsättän küñele qaytuğa kiterä. Levada üzäge belğeçe Leonid Sedov ta, bu fiker belän kileşä, ul xäzerge waqıtta yäşlärneñ küpçelege säyäsät belän qızıqsınmyı häm äxlasız bitaraf bulıp üsä, di.
Tatarstandağı “Berdäm Rusiä” firqäseneñ yäşlär bülege başlığı İldar Berxeev da, yäşlärneñ säyäsät belän ällä ni qızısınmawın tanyı. “Tatar-inform” ağentlığında ütkärelgän mätbuğat oçraşuında ul bu xaqtağı sorawğa bolay cawap birde: “Bu töşençägä niçek qararğa bit. Qızıqsınmaw, belmäwdän kilergä mömkin. Belmägän äyber qızıq tügel, kemneñ kem buluın belmäğäç keşe yañalıqlar tapşıruların niçek qızıqsınıp qarıy alsın? Vladimir Vladiroviç Putinnan qala ber kemne belmäsä, Televideniedä tağın kemne küräbez? İvanovnı, Medvedevnı... Tağın Grızlov häm Mironovnı, süz uñayınnan, alarnıñ kem buluın ğel butıylar. Kemneñ kem ikänen belgmägäç, qızıq tügel inde . Mäsäläne añlap, eş itkändä, añlatu eşlären alıp barğanda, yäşlärneñ küzläre yana başlyı. Säysät iñ qızıq tarmaqlarnıñ berse, gel qaynap torğan bu eştä här yäş keşegä qatnaşu bik qızıq bula başlıy. Yäşlärneñ säyäsi belemnäre, bik tübän däräcädä şul.”
Belgeçlär fikerençä, yäşlärne ideologiä belän genä uramğa çığaru awır, xäzerge buyında , sovetlar xakimiätte cimerlgän yıllarda kebek, iskelekkä bulğan qarşılıq ruxı yuq. Fikerle yäşlär da bar, ämma alar bik az, di belgeçlär. Levada üzäge belgeçe Leonid Sedov süzlärençä, aqça öçen teläsä nindi cıyınğa çığarğa äzer bulu, teläsä nindi şiğärälär astına basırğa äzer bulu şuşı yäşlär üskäç tä, üzen sizderäçäk.
Şul uq waqıtta, tatar icitmaği üzäge ütkärgän piketlarında qantaşuçılarnı sanı ber ike distädän artmyı, häm anda kübesneçä ölkän buyın keşeläre genä çığa. Ütkän comğa könne millätara näfrätqa qarşı uzdırılğan piket ta milli xäräkät veterannarı qatnaşlğında ğına ütte.
Bikä Timerova.