В этом рассказе раскрывается и удовольствие, и радость ребенка, который, забыв все на свете, катался с горки. Мы вместе с главным героем переживаем первое чувство вины и первое чувство ответственности.
Фатих Хөсни – классик татарской литературы, умевший говорить и писать о сложном просто и по-человечески. "Нерассказанная история" звучит как устный рассказ автора, наполнен интонациями живой татарской речи. Хусни помогает нам почувствовать и язык, и немножко понять как жили татары, чему они радовались и как общались между собой.
Your browser doesn’t support HTML5
Сөйләнмәгән хикәя (Фатих Хөсни)
Бу хәл минем друг детства Биктимер один случай, произошедший с ним булганга һәм ул тарихны кешегә сөйләргә Биктимер согласие бирмәгәнгә, хәзергә чаклы мин моны беркемгә дә сөйләми йөрдем. Дөрес, аны сөйләргә теләп язык чесался, хотел рассказать минутлар миндә аз булмадылар, ләкин, ничә әйтсәң дә бер сүз, без Биктимер белән бик дус идек шул. Хәзер инде Биктимер үсте, лапотник Әхми малае веснушчатый Биктимердән хәзер ул инженер Биктимергә әйләнде. Минем фикеремчә, әллә кайчан булып узган бер тарихны кешеләргә сөйләп бирүем өчен, ул миңа не обидится. Тагын шулчаклысы да бар: Биктимер минем ветрянный, лекгомысленный булуымны, болтать, трепаться бик яратуымны яхшы белә. Шуларны искә алып, ул мине гафу итсен, сөйлим дә бирәм.
Моннан много, изрядно еллар элек, революциягә чаклы ук, Биктимернең әтисе Әхми абзый ул вакыттагы дурная привычка буенча "Чабатачы Әхми" яисә "скупой Әхми" дип йөртелә торган чакта, көннәрнең берсендә, Биктимернең әнисе Маһруй важное родственное слово, жена старшего брата мужа, то есть сноха по отношению к младшим в семье блины пешерергә уйлый.
— Тукта әле, безнең авыз да коймак ашап карасын бер, — дип, приговаривает про себя ул һәм, шулай итеп, коймагына опара ясап куя.
Коймак бик яхшы булып скисает, вздувается, бер сүз белән әйткәндә, "менә авызга керәм… менә керәм" дип, начинает пузыриться. Шуннан соң Маһруй җиңги коймакны пешерү нияте белән мич ягып җибәрә. Шуннан соң ул, әлеге безнең Маһруй җиңгиебез, сковородки эзли башлый. Ләкин аңа чаклы коймак-фәлән белән эш итәргә бер дә туры килмәгәнлектән, аларның табалары булмый.
— Их! — ди Маһруй җиңги. — бедность мин күреп җиткермәгән бер угол, край бар икән әле монда, — дип, тирән генә тяжело вздыхает. Ләкин, нәрсә генә булмасын, башлаган эшеннән кире кайтырга һич кенә дә уйламый.
Мич башында шуршать килеп ремешок лаптя пытаться привязать кечкенә Биктимергә кычкыра:
— Һәй, Биктимер, кара әле, хәзер үк чат – перекресток, тут: семья Жамали, которые живут на перекрестке йөгер, әни таба сораган иде, табагызны биреп торыгыз әле, диген.
Яшереп булмый, Биктимернең сүз тыңлый торган гадәте с малых лет бар иде. Андый шатлыклы көнне, әйтик, коймак пешерелә торган көнне, аның ул гадәте бигрәк тә усиливался, күрәсең. Анасы әйтү белән, Биктимер, чабата киндерәләрен дә бәйләп тормыйча, мич башыннан атылып төшә һәм, иске короткая стёганая верхняя одежда белән иске бүреген тиз генә эләктереп, ишектән чыга башлый. Ләкин ул чыгып өлгерми, Маһруй җиңги, аны туктатып, тагын бер кат бик строго отчитывает:
— Аягың тигән җиргә тисен, тимәгән җиргә тимәсен, югыйсә тесто вот-вот убежит, хәзер үк кайт. Ишеттеңме?
— Ишеттем, — ди Биктимер.
Тагын бер кат "Ишеттеңме?" дип сорый Маһруй җиңги, тагын бер кат "Ишеттем" дип җавап кайтара Биктимер.
— Ишетсәң шул, бер җирдә дә тукталып торма, йөгереп бар да йөгереп кайт, — дип, өченче кат Биктимернең напоминает анасы.
Биктимер тәмам чыгып киткәч, капка төбенә килеп җиткәч, Маһруй җиңги аны тагын туктата:
— Ай Аллам, болай гына булмас. Син, Биктимер, барганда да, кайтканда да авыз эченнән "әнинең камыры кабара, у мамы поднимается тесто" дип повторяя бар. Ишеттеңме мине, малай?
— Ишеттем инде, — ди Биктимер һәм шул минуттан башлап ул "әнинең камыры кабара"ны кабатларга да тотына.
Чат Җамалиларга барып җиткәнче кабатлап бара. Чат Җамалиларның возле двери, у порога дә шуны кабатлап тора. Хәер, аңа чат Җамалиларда озак торырга туры килми. сковородки не заняты, тегеләр зур бер табаны Биктимергә тоттырып җибәрәләр. Кайтырга чыга Биктимер. Үзе йөгерә, үзе һаман "әнинең камыры кабара"ны авыз эченнән кабатлап кайта. Күрәсез, все хорошо, все замечательно булып, блины сами в рот лезут.
Шулай итеп, безнең Биктимеребез авыз эченнән әлеге дә баягы "әнинең камыры кабара"ны кабатлап, ә куллары белән зур табаны обнимать кайтып килгәндә, то ли к счастью, то ли к несчастью, аның юлы Чишмә тавына килеп чыга. Ә тауда су сибеп катырган каток словно зеркало була. Шугалакта бала-чагалар с шумом, гамомкилеп играют, скатываясь на санках. Бу чаналы малайлар Биктимернең иптәшләре булмасалар да, аларның кычкыра-кычкыра чана шуулары Биктимерне этого вполне хватает, чтобы заинтересовать. "Эх… минем дә чанам булса иде!" – дип, страстное желание белән уйлап куя Биктимер.
Ләкин аңа карап, Биктимернең чанасы булмый. Ә чанасы булмауга карап, Биктимер шулай ук не думает сдаваться. детское любопытство белән кызыгып, озаклап карап тора ул. Бу минутта аның его серые большие глаза загорелись необыкновенно прекрасным огоньком. Бу минутта аның кечкенә сердце бешено колотилось, будто хотело выскочить наружу. Ләкин "аның күзләре матур" дип, аңа берәү дә үз чанасын китереп тоттырмый.
Чаналы малайларга не желая подать виду Биктимер, аны-моны уйлап тормый, кулындагы табасын куя да, шуңа утырып, шугалак буенча тау астына шуып төшеп китә. Тел белән сөйләп, каләм белән язып бетерә алмаслык бәхет эчендә күмелеп кала Биктимер. Тагын менә, тагын төшә, тагын менә, тагын төшә. Бөтен нәрсәне, шул җөмләдән ашауны да, шул җөмләдән "әнинең камыры кабара"ны да онытып, шуып уйный башлый ул.
Биктимернең табасы чаналардан уздырып, үзенә бер тавыш белән мчится, издавая звонкий звук. Бу нәрсә башка малайларның слепит, будоражит взгляд. Малайлар, чаналарын ташлап, Биктимергә смотреть с любопытством тора башлыйлар. Моны күргәч, Биктимер, окрыленный от радости, җырлый-җырлый берүзе генә шуарга тотына… А-а-а… это невозможно спокойно рассказывать, моның рәхәте ничек булгандыр дисез сез!
Бер сүз белән әйткәндә, Биктимернең куллары канатларга әйләнәләр. Чабатачы Әхми малае сипкелле Биктимер, әкиятләрдә сөйләнә торган канатлы кешегә әверелеп, иртәдән кичкә чаклы туман счастья эчендә очып йөри.
Бервакытны, әйтик, канатлары киредән кулга әйләнгәч, әйтик, чуть рассеялся туман счастья һәм Биктимер инде оча торган малай түгел, ә иске бүрекле Биктимер булып калгач, ул, отрезветь, күзләрен ачып җибәрә. Бу вакытта инде наступление заката, күктә беренче йолдызлар күренә башлаган була. Биктимер, әнисен күз алдына китереп, "әнинең камыры кабара" дип со страхом прошептал. Ә бераздан соң инде, скрипя застывшими от льда подолами, табасын кочаклаган көйгә, әкрен генә атлап, өйгә кайтып керә.
Биктимер ишектә күренү белән, әнкәсе Маһруй җиңги:
— Сине, эт куучыны, кайсы баштан кыйный башлыйм икән мин! — дип, резная палка күтәреп, аның өстенә килә.
Тик Маһруй җиңги өлгерми кала. Биктимернең әтисе Әхми абзый килә дә Маһруй җиңгинең кулыннан сырлы бәләкне тартып ала. Ала да үзе Маһруй җиңгинең күзләренә туры итеп бераз карап тора, аннары әйтә:
— Тукта, кечкенә генә малайны нужда, бедность да, син дә кыйнасаң, ул аннары кая китә!
Моннан соң ул Биктимерне үзенә табарак тартып китерә дә чишендерә, бүреген гвоздь, крючок, бишмәтен мич кырына элеп куя. Боларның барысыннан да соң, шулай ук туры һәм с упреком итеп, Биктимернең күзләренә карап тора.
— Ә сиңа анаң сүзен тыңларга кирәк, мальчишка, — дип, авыр гына итеп әйтеп куя ул соңыннан.
Биктимернең миңа сөйләвенә караганда, башкача ул һичбер вакытта да анасының не переступал слово мамы, не попирал.
Ә инде кайбер кешеләрне коймак мәсьәләсе кызыксындыра икән, рәхим итсеннәр!
Биктимернең әнкәсе Маһруй җиңги коймакны хәзер әледән-әле пешерә. Маһруй җиңгине нет дурных мыслей о ней, нет причин ее ругать, гостеприимство бар, рәхәтләндереп сыйлап җибәрер үзләрен.
Шулай да, Биктимер дустым, балачагыбызның кызыклы һәм ачы бер истәлеген болай ярлы итеп сөйләвем өчен, не ругай меня, не обижайся на меня.
***
БУ ТЕМАГА: Энҗеле калфак (Жемчужный калфак) — Фатыйх ХөсниӘйдә! Online готовил и другие произведения авторства Фатиха Хусни. Можете прочитать и прослушать их здесь:
Если у вас есть предложения по текстам, то Вы всегда можете оставить их по адресу: eydetat@gmail.com
Заходите на наш сайт, каждый день вы найдете что-то новое и интересное! Также подписывайтесь на наши соцсети: мы есть в Telegram-е, Instagram-е, Youtube и Тиктоке.
Скоро – больше! До встречи, сау булыгыз!