Accessibility links

Кайнар хәбәр

2005 Rafto büläge iäse Rusiäne Çeçnädä solıxqa berençe adımnı yasarğa çaqıra


6 Noyäberdä Çeçnä başqalasında yäşäwçe xoquqçı Lidiä Yosopovağa keşe xoquqların yaqlaw ölkäsendä däräcäle Rafto büläge bireläçäk. Memorial oyışmasınıñ Groznıy bülegen citäklägän Lidiä xanım soñğı 5 yıl buyına Rusiä häm Çeçnä köçläre tarafınnan ğadi xalıqqa qarata qılınğan yırtqıçlıqlar, keşelärneñ cäberlänüe, urlanuı, yuq itelüe turında bixisap mäglümät tuplağan, qorbannarğa yaqlaw tabuda yärdäm kürsätkän. Azatlıqqa birgän äñgämäsendä ul solıxqa taba berençe adımnı çeçennar tügel, Kreml yasarğa tieş dide.

Rusiäneñ Çeçnädä berençe suğışnı başlawına 11 yıl tula. Memorial oyışması mäglümätenä qarağanda ike çeçen suğışında barlığı 75 meñ tınıç keşe häläk bulğan, häm çeçennar, häm urıslar. Lidiä Yosopova Memorialnıñ Groznıy bülegen ikençe suğış başlanğaç, 2000 yıldan birle citäkli. Ul çaqta Rusiä räsmiläre bäreleşlär tämam, xäzer normalläşü çorı başlana dip iğlan itte, saylawlar ütte, yaña konstitutsiä qabul itelde. Ämmä Lidiä xanım süzlärençä, üzgäreşlär bik az:

"Wazğiät beraz üzgärde, läkin asılı şul uq qaldı, keşe xoquqların bozu, däwlät terrorı däwam itä. Yaña tözelgän xakimiätneñ iseme genä bar, ä totrıqlılıq yuq", di Lidiä Yosopova.

Lidiä xanım süzlärençä, Çeçnädä federal köçlärneñ ısulları şul uq, fäqät başqaruçılar üzgärgän, xäzer monı Rusiä köçläre belän Mäskäwgä buysınğan çeçennar bergäläp başqara.

Lidiä xanım bezneñ belän telefon aşa Norvegiäneñ Bergen şähärennän söyläşte. Yäkşämbedä aña anda keşe xoquqları ölkäsendä Rafto büläge tapşırılaçaq.

Rafto waqıfı räise Arne Lynngard süzlärençä, bıyılğı büläk belän alar dönyanıñ iğtibarın Çeçnädäge ayanıç wazğiätkä cälep itergä teli.

"Lidiä bik qıyu xatın. 2000 yılda ul awır şartlarda östenä cawaplılıq aldı, ğadi keşelärgä yärdäm itä başladı. Çeçnädän qaçıp kitmäde anda qaldı", di Rafto waqıfı räise.

Arne Lynngard süzlärençä, zamanında Çeçnä suğışın tänqitlägän xökümätlär xäzer Putinnıñ Çeçnädä terrorğa qarşı suğış bara digän añlatmasın qabul itte. Yewropa Çeçnädäge wazğiätkä borçılu belderüen däwam itä. Putin isä Yevropa illären terrorğa qarata artıq yomşaq buluda ğäyepläde. Çärşämbedä Amsterdamda çağında ul separatislarnı "keşe qıyäfätendä xaywannar" dip atadı, ä alarnı yaqlağan Yevropa citäkçeläre Möxämmät piğämbärdän dä artığraq möselman bulırğa teli, dide.

Lidiä Yosopova süzlärençä, Putin bu süzläre belän möselmannarğa qarata mönäsäbäten açıp saldı:

"Bu süzläre belän ul barısın äytte. Bu Rusiädäge, bigräk tä Tönyaq kavkazdağı möselmannarnıñ xälen, alarğa qarata mönäsäbätne kürsätä. Könbatışta monı yaxşı añlıylar, tik ber närsä nar - urtaq säyäsi häm iqtisadi mänfäğätlär", di Lidiä Yosopova.

Ul arada Çeçnädä bäreleşlärneñ axırı kürenmi. Şuşı atnada separatislar citäkçese Äbdel-Xälim Sadullaev, Mäskäwneñ köç qullanu säyäsäte, Tönyaq Kavkaz xalıqların Nalçiktağı kebek höcümnärgä etärä dip belderde. Ul şulay uq separatislarnıñ solıxqa berençe adım yasamayaçağın iskärtte.

Lidiä Yosopova fikerençä, bu adımnı köçleräk taraf bulğan Rusiä berençe yasarğa tieş:

"Bu wazğiättä Rusiä, Tönyaq Kavkaz xalıqları häm Rusiä xalıqları iminlegen qayğırtıp, berençe adım yasarğa tieş, däwlät terrorı tügel, ä totrıqlılıqqa kitergän säyäsi çaralar kürergä tieş", di Lidiä Yosopova.

2005 yılnıñ Rafto büläge iäse Lidiä Yosopova süzlärençä, mondıy adım eşlänmi torıp, Çeçnädä, Tönyaq Kavkazda häm ğomümän Rusiädä, köç qullanular däwam itäçäk. Çönki bar dönyada terrorğa terror belän cawap birälär.

ag
XS
SM
MD
LG